Handboek Voor Mensen Die Hun Kamerplanten Altijd Dood Laten Gaan

Hoi lieve lezer, hieronder volgt de volledige tekst in inhoud van Handboek Voor Mensen Die Hun Kamerplanten Altijd Dood Laten Gaan. Je kunt een heel groot deel lezen tot de tekst verwarrend wordt en woorden onleesbaar worden. Dan staat er niet meer kamerplant maar kmaprelnat bijvoorbeeld. Wil je de tekst helemaal lezen, pre-order het boek dan voor €20,— als e-book (je krijgt het dan in .pdf, .epub en .mobi) of als paperback (op werkdagen voor 20:00 uur besteld, morgen in huis). Je krijgt in de beide gevallen deze conceptversie met leesbare woorden in je mailbox en op 10 juli 2019 de complete eindversie in je e-mailbox of je brievenbus.

Gezien bij

Aan Handboek Voor Mensen Die Hun Kamerplanten Altijd Dood Laten Gaan werd al aandacht besteed in het Algemeen Dagblad, EditieNL, Elle Decoration, Het Parool, Koffietijd en RTL Nieuws. Deze toevoeging is noodzakelijk om jou als lezer ervan te overtuigen dat het boek nogal een big deal is.

My fake plants died because I did not pretend to water them.

—Mitch Hedberg

Intro

Er zijn miljoenen mensen die tropische planten in hun westerse huiskamertje zetten en daar geen verantwoording voor hoeven af te leggen aan anderen. Dat lijkt eigenlijk best raar. Het wordt nog verbazingwekkender wanneer mensen die planten in hun huis zetten, ze verwaarlozen en zich dan druk gaan maken dat hun planten doodgaan. Want niemand verplicht je om kamerplanten in leven te houden. Het is niet zoiets essentieels als je lichamelijke, geestelijke of financiële gezondheid. Het zijn maar kamerplanten. En toch maken mensen zich er druk over. Dit boek is daar geen uitzondering op.

De vraag waarom mensen kamerplanten hebben, wordt trouwens helemaal niet in dit boek beantwoordt. Je vindt wel het antwoord op de vraag hoe planten in woonkamers en kantoren verzeild zijn geraakt, maar niet alle beweegredenen van individuen worden behandeld. Dat is ook het mooie aan hobby’s: dingen die leuk zijn om te doen omdat ze leuk zijn om te doen. Die hoeven we niet dood te analyseren (pun intended). Verzin dus geen redenen om kamerplanten te nemen. Neem ze gewoon. De kamerplantenhobby is een doel, niet een middel.

Ik heb dit boek geschreven omdat ik het zelf ook niet helemaal snapte. En we weten allemaal dat je iets beter leert als je het uit probeert te leggen aan anderen. Tegelijkertijd was ik ervan overtuigd dat er in het toch al rijke aanbod van kamerplantenboeken nog iets miste. Er zijn veel uitgebreide en vaak prachtig vormgegeven en rijk geïllustreerde plantenencyclopedieën. In mijn versie van Het nieuwe kamerplantenboek uit 19771 staat in het voorwoord het heuglijke feit dat er al meer dan een miljoen exemplaren van waren verschenen, in verschillende talen. Het is ook een prima boek dat, met de toevoeging van een paar nieuwe populaire plantensoorten en wat technologische vernieuwingen in huiskamers, nog steeds een prima leidraad is voor de beginnende hobbyist. Er zijn ook goede biologieboeken over de werking van planten. Aan Hoe werken planten?2 en Hoe planten overleven3 heb ik veel gehad bij het schrijven van dit boek. Er zijn ook talloze boeken geschreven over hoe je decoratief met planten omgaat en binnen de kamerplanten zijn er weer talloze subonderwerpen beschreven, zoals cactussen, planten stekken, hydrocultuur, terraria en bloemschikken. Maar volgens mij was er één boek niet: een boek dat uitlegt wanneer kamerplanten doodgaan en hoe je dat kunt voorkomen. Daarom heb ik dat boek gemaakt.

Je kunt nu trouwens ook werkelijk alle informatie online vinden over vrijwel iedere kamerplant en iedere techniek. In woord maar ook vaak in prima beeld, op YouTube bijvoorbeeld. Wil je weten hoe je een bepaald soort orchideeënzaad ontkiemt? Staat online. Ben je benieuwd naar hoe je een Ficus elastica moet snoeien? Is ook te vinden. Wil je weten wat de allerbeste potgrond is voor die specifieke bananenplant? Staat ook online. Dat overweldigende aanbod van informatie is een zegen voor de kamerplantenhobbyist. Ik zou niet willen beweren dat we door de bomen het bos niet meer zien (pun achteraf pas gerealiseerd) want ik ben erg blij met alle informatie die er te vinden is. Het zorgt er voor dat steeds meer mensen in aanraking komen met kamerplanten en de drempel van deze hobby steeds kleiner wordt. Maar er is wel een probleem. Dat probleem, met zoveel dingen online en in boekenkasten, is dat er teveel antwoord wordt gegeven op hoe- en watvragen, en niet vaak op waaromvragen. Terwijl dat laatste type vragen en antwoorden toch echt noodzakelijk is om dingen echt goed te begrijpen.

Als schrijver doe ik vaak mijn best om waaromvragen te beantwoorden. Ik vind dat deze vragen (en juist de antwoorden) vaak essentieel zijn om moeilijke dingen gemakkelijk te maken. Daarom beantwoordt dit boek ook voornamelijk waaromvragen. Als je weet waarom iets werkt zoals het werkt, dan snap je daarna ook veel beter wat je moet doen en hoe je dat moet doen. Maar natuurlijk laat ik je niet aan je lot over. Het boek bevat genoeg instructies en how-to’s en ook aardig wat pubquizfeitjes, maar ik vind het het belangrijkst om te weten (en te vertellen) waarom er planten in woonkamers staan, waarom de ene plant sterft terwijl de andere dat niet doet, waarom de ene plant bij de ene persoon floreert en juist bij de andere kwakkelt, waarom heel veel mensen dezelfde populaire planten hebben, waarom kamerplantenboeken van 40 jaar oud nog steeds relevant zijn, waarom mensen zich juist nu weer interesseren in kamerplanten en waarom die urban jungle toch zo’n hype is.

Naast de waaromvragen en de antwoorden erop is dit boek ook een vehikel om wat grotere concepten uit te leggen. Zo vind ik het bijvoorbeeld interessant om de verschillen tussen natuur en cultuur te behandelen (en hoe moeilijk het is om er nuances in aan te brengen), om uit te leggen wat biodiversiteit nou eigenlijk is en waarom (en of) het belangrijk is, hoe we kijken naar chaos en orde en wat dat betekent voor kamerplanten en wanneer algemene adviezen gelden en wanneer juist specifieke instructies belangrijk zijn.

Kortom, het is boek heeft weliswaar de titel Handboek Voor Mensen die Hun Kamerplanten Altijd Dood Laten Gaan, maar eigenlijk is het ook Een Kleine Geschiedenis van de Kamerplant, De Evolutie van de Kamerplant, De Beknopte Kamerplantenbiologie en Pubquizfeitjes, Kamerplanteneditie.

Ik hoop dat je er wat aan hebt en zo niet, dat je het met plezier hebt gelezen.

Jelmer de Boer

Lees, wijzer

In dit boek worden de woorden voornamelijk, veel, meestal, vaak en bijna altijd veel gebruikt. Het boek gaat namelijk over algemene eigenschappen van kamerplanten. Om de lezer niet al te extremistisch te onderwijzen zijn deze woorden talrijk. Het is ook meteen een lesje nuance.

De meeste plantensoorten worden bij hun latijnse naam genoemd. Dat is in veel gevallen ook de gebruikelijke naam. Vrijwel alle in dit boek genoemde planten zijn voorzien van een illustratie, ter herkenning. Aan het einde van dit boek is nog een index van genoemde plantensoorten opgenomen.

Het boek is voor de beginner en niet voor de expert, maar een klein beetje moeite en inzet wordt wel van de lezer verwacht. Moeite die moet worden gestoken in het aanleren van plantkundebasics en inzet om deze basic toe te passen in de praktijk. Zie planten dus niet als een meubelstuk, maar als proefkonijnen.

Geen jungle

Net als vele andere millennials (ik ben in 1986 geboren) ben ik opgegroeid met tekenfilms. Dat zijn animatiefilms die niet met computers maar met echte potloden, pennen, inkt en papier werden gemaakt. Mijn persoonlijke favoriet is Jungle Book, die overigens al in 1967 gemaakt is. Het verhaal in Jungle Book werd geleend van het gelijknamige boek van Rudyard Kipling. Dat boek uit 1894 is een collectie fabels met vooral dieren in de hoofdrol. De Disney-versie gaat over een kind (Mowgli) dat opgroeit tussen de wolven en avonturen beleeft met dieren en voor een lastige keuze staat wanneer hij moet kiezen tussen het leven in de jungle en teruggaan naar een mensendorp. Maar goed, lieve lezer, u leest een boek over kamerplanten dus u bent net als ik een millennial dus u kent het plot.

In Jungle Book wordt een romantisch beeld geschetst van de jungle: een vrolijke groene chaos met hier en daar wel wat gevaren, maar toch vooral dansende en zingende dieren die vrienden met elkaar zijn en (spoiler alert) waar het goede overwint. De vrolijkheid van de jungle met een groen decor wordt nog eens versterkt wanneer het minder goed gaat met de hoofdpersoon, en een dor en brandend grasland deze moeilijke fase in z’n avontuur (letterlijk) illustreert.

Deze film heeft samen met gelijksoortige stripverhalen4 en tekenfilms met dieren in de hoofdrol5, talloze tripjes naar dierentuinen6, vrolijke prentenboeken7 en natuurdocumentaires8 voor een romantisch en idyllisch beeld van jungles bij me gezorgd. Maar zo’n jungle is dus eigenlijk helemaal geen vrolijke chaos. Het woord jungle is precies in de regio waar Kipling de verhalen in z’n Jungle Book liet afspelen geleend van het woord jangal (of jaṅgla / jaṅgala), dat in het Sanskriet en andere naburige talen zoiets als ‘ondoordringbaar struikgewas’ betekent. Tegenwoordig betekent jungle ongeveer hetzelfde en zo’n beetje alle natuurdocumentaires gebruiken het woord nog om tropische regenwouden mee aan te duiden. Zulke tropische regenwouden staan bijna zonder uitzondering bekend om hun ongekende biodiversiteit (hierover later in dit boek meer). Toen Kipling zijn Jungle Book schreef, bestond de term biodiversiteit trouwens nog helemaal niet. In die tijd werd jungle vooral gebruikt als karakterisering van gebieden die nog niet in cultuur waren gebracht of waar het kolonialisme (daarover straks ook meer) nog geen orde in de chaos had geschapen. De term jungle heeft tegenwoordig ook die betekenis: chaos. Het heeft een connotatie van wetteloosheid, maar tegelijkertijd krijgt het woord jungle dus steeds meer een romantische lading. Het lijkt de oerstaat van wereld te zijn. Een onaangetaste en pure plek.

Die oerstaat is wat veel mensen tegenwoordig proberen na te bootsen in hun huis: (grote) kamerplanten zijn niet aan te slepen en met behulp van Instagram, Youtube en Pinterest wordt een kamerplantengekte aangezwengeld. Wat mij betreft is dat een goede trend. Niet omdat planten de lucht zuiveren (daarover in dit boek meer) of omdat ze zoveel extra zuurstof in je kamer brengen (daarover later ook meer) of omdat je er gelukkiger van wordt (ik kan me niet voorstellen dat een plant een bepalende factor is voor levensgeluk) maar omdat planten verzorgen een activiteit is die tijd en geduld vergt, waar je wat van kunt leren. Bovendien is het verzorgen van kamerplanten een hobby die biologie, geografie en geschiedenis combineert met handenarbeid. Genoeg redenen dus om eens wat groens in huis te halen. Maar het nabootsen van een jungle is verkeerd.
In een jungle (als we er een tropisch regenwoud mee bedoelen) groeit iedere plant precies op de plek die voor die plant het meest geschikt is9. Daarom is er ook een enorme soortenrijkdom10: bijna iedere plant is een specialist en heeft specifieke eigenschappen waardoor het daar op die plek goed concurreert met een andere soort, die het weer op een andere plek goed doet. Dat complexe samenspel van vele duizenden soorten is nooit volledig te begrijpen, laat staan na te bootsen.

Als je niets zou doen in een doorsnee Nederlandse huiskamer, dan zal er, afgezien van wat schimmels en mosjes, nooit een bonte collectie tropische kamerplanten gaan groeien. Het is er te donker, te koud, te droog en het Nederlandse klimaat werkt niet mee. Daarom is het beter om als liefhebber van kamerplanten af te stappen van dat romantische jungle-idee en te kijken naar tuinders. Als je tropisch wilt tuinieren in een vrij donkere ruimte in een gematigd klimaat, dan ben jíj verantwoordelijk voor je planten. Niet het toeval. En wij Nederlanders zijn juist heel erg goed in planten kweken op grote schaal. In grote glastuinbouwgebieden zoals het Westland wordt niets aan het toeval overgelaten. Daar zijn geen urban jungles maar gewoon intensieve tuinbouw, waar honderdduizenden van dezelfde planten op dezelfde manier worden gekweekt om in honderdduizenden dezelfde huiskamers te staan.

Dat is dus de insteek van dit boek: een jungle willen creëren is een mooi streven (en mensen moeten ook vooral de hashtag #urbanjungle blijven gebruiken, hoewel het een contradictio in terminis is) maar een jungle is per definitie niet maakbaar. We mogen daarom wel wat meer afkijken bij tuinders en boeren, die precies het tegenovergestelde van chaos willen creëren, zich toeleggen op specialisatie in plantenverzorging en zo weinig mogelijk aan het toeval willen overlaten. Als we van hen kunnen leren hoe we kamerplanten zo goed mogelijk kunnen verzorgen onder een dak in een West-Europees klimaat11, dan kunnen we daarna wel net doen alsof we een jungle in huis hebben. Maar jungle of niet, het is eerst verstandig om erachter te komen waarom we überhaupt planten in ons huis (willen) hebben.

Biografie van een kamerplant

Waarom hebben mensen planten in hun huis? is een vraag die niet over specifieke gevallen gaat, of over redenen waarom een persoon een plant koopt. Dat is niet relevant en moet iedereen zelf weten. Dat is immers de charme van hobby’s. Een individu kan er inderdaad van overtuigd zijn dat kamerplanten de lucht zuiveren en zich een beter mens voelen zodra er een Epipremnum aureum op de kast ligt te hangen of een Sansevieria trifasciata (vrouwentongen—harde blaadjes uit de grond) in de vensterbank staat te pronken. Dat mag. Een andere reden om een plant te nemen is omdat de plant zo mooi staat als decorstuk in een doorsneehipsterwoning (en op Instagram). Die reden gebruik ik zelf bijvoorbeeld graag. En weer een andere reden kan zijn dat kamerplanten objecten zijn die verzorgd kunnen worden, groeien en (kunnen) bloeien en daarom als een project met hopelijk succesvolle uitkomst worden gezien. Het is een meer hobbymatige benadering: een leuk projectje voor in je vrije tijd. Het is allemaal prima. Maar we beantwoorden de verkeerde vraag. Want eigenlijk is het belangrijk om te weten waarom wij, mensen in de eenentwintigste eeuw, voor het gemak in Nederland en België, ons niet geroepen aan iemand verantwoording af te leggen wanneer wij besluiten een kamerplant in onze huiskamers neer te zetten (met de intentie de plant voor zeer lange tijd te laten staan). De vraag waarom hebben mensen planten in hun huis? gaat dan niet over waarom je als individu een plant koopt, maar waarom we dat als menselijke soort doen. Eigenlijk is de vraag te herformuleren als Waarom is het normaal om plantaardige levensvormen in een pot in overdekte verwarmde leefomgevingen bestemd voor mensen te plaatsen? Er is namelijk niemand van mijn Drentse voorouders die in de hoek van hun plaggenhut een prachtige bananenboom hadden staan en stekjes met hun buren uitwisselden. En er is ook niemand van de Friese kant van de familie die tussen het fierljeppen door een zakje potgrond moest kopen voor de Ficus lyrata in de vensterbank van het skûtsje. Maar toen ik jong was in de jaren negentig van de vorige eeuw, stonden er wel mooie bolcactussen (met de prachtige naam schoonmoedersstoel) in onze woonkamer, en een kamerlinde (Sparmannia africana) die ieder jaar gestekt werd en later werd er nog een prachtige Strelitzia reginae (die paradijsvogelplant) aan de collectie toegevoegd. En toen las ik als jong ventje ook Het nieuwe kamerplantenboek uit de boekenkast van mijn ouders. Dus ergens tussen de plaggenhutten en skûtsjes en nu is het normaal geworden om planten in huis te plaatsen en is het woord kamerplant ingeburgerd.

Verlichting

Rudyard Kipling, de schrijver van Jungle Book, was een Brit maar woonde in India. Dat deed hij niet omdat hij een digital nomad was die een exotische voordelige locatie (met een relatief snelle internetverbinding en Engelssprekende locals) verkoos boven een treurige en duurdere Britse stad, maar omdat Groot-Brittannië in die tijd het spel Risk in de echte wereld probeerde te winnen. In het jaar 1900 was het land niet alleen heerser in India (en het huidige Pakistan, Bangladesh en Afghanistan), maar ook in grote delen van Afrika, in Australië, Nieuw-Zeeland, Maleisië en nog veel meer streken. Kortom: ze waren nogal aanwezig op de wereld om hun macht uit te breiden. Een paar jaar eerder reisde de fictieve figuur Phileas Fogg in het boek Reis om de wereld in 80 dagen12 van Jules Verne ook langs de nodige plekken met aardig wat Britse aanwezigheid: Suez in het huidige Egypte, Bombay (het huidige Mumbai), Singapore en Hong Kong bijvoorbeeld. Het Britse rijk heeft zo dus ook een flink stempel gedrukt op de wereld en dat zien we nu nog steeds.

Al een paar eeuwen eerder waren er andere Europese landen en personen die hun macht over de wereld probeerden uit te breiden13. De Portugezen waren er al snel bij en de Spanjaarden trouwens ook. Colombus, een Italiaan in Spaanse dienst, zocht een zeeweg naar India via het westen. Hij baseerde zich op de juiste veronderstelling dat de aarde rond (als een bolcactus, niet als het blad van een pannenkoekenplant) was, maar gebruikte daarvoor een eeuwenoude kaart die de omtrek van de aarde een paar duizend kilometer te laag had ingeschat. Het verhaal is bekend: hij landde in wat later De Nieuwe Wereld zou worden genoemd, maar dacht dat hij India was. Dat Vikingen en misschien Chinezen al eerder het continent bezochten, er al duizenden jaren inheemse volkeren leefden en dat Columbus landde in het Caraïbisch gebied (dat ook pas later die naam kreeg), wordt even vergeten als we spreken over ‘de ontdekker van Amerika’.

Een paar jaar later voer Vasco da Gama namens de Portugezen naar India, maar dan via een wat snellere weg (via het Oosten dus). In diezelfde eeuw hadden de Portugezen al meerdere reizen ondernomen naar westelijk Afrika en het huidige Ghana bereikt, maar de zeeweg naar India opende flink wat deuren voor zeereizen in de komende jaren.

Ontdekkingsreizigers hadden overigens verschillende motieven om het schip te pakken richting het verre onbekende. Niet alleen werd er gezocht naar bronnen van eeuwige jeugd of mythische plekken als Atlantis, er werden ook gewoon nieuwe gebiedsdelen geclaimd. Het was voornamelijk al snel duidelijk dat de wereld wat groter was dan tot dan toe bekend was en dat er nogal wat te halen was. En in de eeuw na Colombus en Da Gama werden er door allerlei koninkrijken en landen nieuwe routes gevestigd en handelsposities ingenomen. Kolonialisme, kapitalisme, handel en imperialisme gingen hand in hand: als er kostbaarheden te vinden waren aan de andere kant van de wereld, dan was het handig om daar een handelspost te hebben en was het tegelijk ook wel handig als de lokale bevolking in bedwang kon worden gehouden. En ja, als we er dan toch zijn, kunnen we net zo goed zélf dit land bezetten, zo moet ongeveer de gedachte zijn geweest van de Portugezen, Spanjaarden, Nederlanders, Britten en ook Duitsers en zelfs Denen (die overigens niet veel meer hadden dan een handelspost in India—Trankebar) en Zweden (ze probeerden bijvoorbeeld wat op het eiland Tobago maar daar waren de Tobaganen het niet mee eens en ze werden in West-Afrika al gauw verslagen door Nederlanders).

Europeanen verspreidden zich zo dus in moordend tempo (pun intended) over de wereld. En hoewel vrijwel alle overzeese activiteiten werden gedaan vanuit hebzucht en het opdringen van zogenaamde westerse orde en religie, gingen er ook heus wel mensen op pad vanwege simpele interesse voor het land zelf, de geologie, rivieren, bergen, volkeren, culturen, dieren en planten. Maar ook dit ging vanzelfsprekend gemakkelijk hand-in-hand met de eerder genoemde vormen van uitbuiting: zodra overzeese gebiedsdelen beter konden worden beschreven, konden ze beter worden begrepen en konden ze beter worden onderworpen.

Naast specerijen en ander handelswaar, kwamen er steeds meer exotische objecten naar Europa. Eigenlijk was alles dat van ver kwam bijzonder. Het was dan ook voor rijken belangrijk om tof te doen met exotische spulletjes. Eerst was het nog om het wonder van de schepping van god te verzamelen om hem te eren, later kwam er door de Verlichting een ware categorisatiedrang op gang. Universiteiten, privéverzamelaars, artsen, doktoren, handelaren, apothekers en flierefluiters vonden het steeds interessanter om dieren en planten mee te slepen naar Europa. Daar werden levende dieren in dierentuinen en privécollecties verzameld, opgezette dieren op dezelfde plekken tentoongesteld en belandden planten in universiteitstuinen, oranjerieën en tropische kassen.

Tofdoenerij

Er was trouwens al lang voordat Colombus op het toneel verscheen interesse in planten zonder handels- of consumptienut in Europa. Al voor het begin van de jaartelling werden er planten in potten en bakken geplaatst als decoratie van paleizen en woningen van bijvoorbeeld rijke en belangrijke Egyptenaren en Romeinen. Veel later verschenen in Italië de eerste exotische planten vanuit Ethiopië en Turkije, wat toen als ‘de zijkanten’ van de wereld werd gezien. En ook vanuit India, ook zo’n beetje het verste van wat toen bekend was, kwamen citroenen naar Europa, die in steeds populairder wordende oranjerieën werden gekweekt. De eeuwen na de middeleeuwen met de vele ontdekkingsreizen brachten vervolgens talloze nieuwe exotische soorten naar Europa.

Oranjerieën werden talrijker en universiteiten legden tuinen aan om studenten te onderwijzen in de plantkunde. Tegelijk gingen vooral rijke mensen dus tof doen met hun collectie exotische planten. Voor veel wetenschappers was het toen belangrijk om alle planten (en dieren trouwens ook) van de wereld netjes op te delen in klassen. Dat hielp bij onderwijzen en handel en later ook bij het kruisen van soorten, ten behoeve van medicijnontwikkeling en levensmiddelenhandel.

De bekendste plantkundige is Carolus Linnaeus, die in de achttiende eeuw een boek schreef waarin hij voorstelde om planten door middel van de zogenaamde binomiale (latijn voor twee termen) nomenclatuur een tweedelige naam te geven die, in tegenstelling tot wat toen gebruikelijk was, niets zegt over de eigenschappen van een plant. Dat boek wordt nog steeds als startpunt van de huidige formele schrijfwijze van plantensoorten gezien. Dat is maar goed ook want nu zeggen we gewoon Ficus elastica in plaats van grote boom met leerachtig blad en melkachtig sap, groeiende in tropische oorden in Zuidelijk Amerika—de inheemsen maken er een materiaal van dat ze rubber noemen of iedere andere naam die iedere nieuwe persoon eraan gaf.

De interesse in plantkunde en groeiende internationale handel zorgden voor de verspreiding van plantensoorten over de wereld. Waar eerder vooral dieren, wind en water zorgden voor verspreiding van soorten was dat nu de mens. Zo kwamen bijvoorbeeld pepers uit Mexico via Europa in Azië terecht waar ze tegenwoordig in allerlei ‘traditionele’ keukens worden gebruikt. Hetzelfde is te zeggen voor bijvoorbeeld tomaten (uit de Nieuwe Wereld maar tegenwoordig een klassiek Italiaans ingrediënt), maïs en aardappelen (ook uit de Nieuwe Wereld), of appels (Centraal-Azië), bananen (Zuidoost-Azië) en druiven (Georgië en Armenië, hoewel dat al duizenden jaren eerder gebeurde). Maar niet alleen eetbare plantensoorten verspreidden zich zo over de wereld. In veel steden werden niet-inheemse bomen geplant en productiebossen met bomen uit andere streken werden aangelegd. En zo verspreidden ratten en vliegende ratten (stadsduiven) zit ook over de wereld. Tegelijk waren er ook meer geïnteresseerden in biogeografie: de studie van de verspreiding van organismen.

Steeds meer mensen namen planten in huis, om andere redenen dan tofdoenerij14. Maar het was in Victoriaans Groot-Brittanië (de tijd van Rudyard Kipling dus) nogal moeilijk om planten in huiselijke omgevingen te laten groeien. Huizen waren niet centraal verwarmd en vaak slecht verlicht. Er was dus maar een beperkt succes en de voornaamste hobbyisten waren mensen met tijd, geld, ruiten, geduld en geldingsdrang. De instructieboeken uit die tijd over het verzorgen van kamerplanten werden dan ook voornamelijk gelezen door rijken. Maar door allerlei technologische ontwikkelingen en steeds grotere huizen kwamen kamerplanten langzaam maar zeker in huizen van ‘het gewone volk’. Pas veel later, na de Tweede Wereldoorlog, werden kamerplanten gemeengoed. Eerst om vrij sobere werkomgevingen ‘op te fleuren’ en later in woonhuizen. Vanaf die tijd is de populariteit van kamerplanten in golfbewegingen toegenomen, met verschillende redenen. Decoratie, hobby, zogenaamde luchtzuiverende eigenschappen en een hernieuwde connectie met de natuur worden allemaal als redenen genoemd om kamerplanten in huis te nemen. Toen is dus ook Het nieuwe kamerplantenboek geschreven en met veel succes gepubliceerd. Zo zijn kamerplanten dus niet meer weg te denken uit moderne interieurs (misschien alleen door Jan des Bouvrie) en hebben we antwoord op de vraag waarom mensen planten in huis hebben: gewoon, omdat dat zo is gelopen.

Tuinbouw

We moeten het ook nog even hebben over de tuinbouwindustrie in Nederland. Want het is natuurlijk helemaal prima dat we weten waarom kamerplanten in huiskamers zijn verschenen, het verklaart nog niet waarom Nederland in Europa verreweg de grootste exporteur van bloemen en planten is.

De reden hiervoor is ook te vinden in de koloniale historie, hoewel dit een andere zijweg betreft. De iconische tulp komt namelijk van oorsprong uit Turkije, maar werd al in de zestiende eeuw in Nederland gekweekt. Carolus Clusius, die toen de hortus botanicus15 in Leiden leidde, kreeg een paar tulpenbollen opgestuurd van een vriend uit het huidige Turkije. Al snel werd het een populaire bloem in Nederland, waar steeds meer mensen tulpenbollen in hun tuintjes gingen planten. Afgegraven duinen in het westen van het land waren ideale locaties voor grootschalige productie van tulpen en tulpenbollen. De combinatie van de ligging aan de kust, de bodem en het Nederlandse milde klimaat zorgden ervoor dat Nederland nu nog steeds de grootste exporteur van tulpen is. Maar tuinders waren niet alleen geïnteresseerd in tulpenteelt. Ook andere bloemen werden gekweekt en in de negentiende eeuw werden de eerste kassen gebouwd. Door de ervaring en aanwezige kennis en technologische ontwikkelingen werd het zo mogelijk om op een rendabele manier gewassen te kweken die niet (goed) in de buitenlucht in Nederland zouden kunnav zfeyyan. Euwvz wyxuw wuw duatbibagunl hwyyjik, fofaw jetwuk ec patilen, kencuskaxz uz zybnike’p keqvuehp.

Di peexajgujraex xen zao juem jywkaqlelriw wuo waig Cogawes Clufyub dylvym nusfeitd, luwxpa wo zivmip uik syoq uaegeb yyq boc yyw arusl mewoen wif gvasmeowwuep iz Nylivqyjd. Ej gi yaqsizobnaer wiw ze idqohuwg, dewwit, awmcasvnyfliax ix ijpallopeegit vewgry ig suv hu cgoejm nbevuq lewguvpa evtulelna fyyr mranful sair ow zeig giil sow is vye bytnyh tfyuhn mier kiwufdcotkuv hejguikl litkuf. Zi eq Newirpaqd fuh één poj ho qbaymmxe khogtujuhzogzeubr nem syxobd pyrimxil ip xrouww eak tiqilu usxokx vaw mu’n 8 qelludz uupu mlynf zuz iux lek qnafo viprebdamks ftuhecq.

Lelijke namen

Dat er tegenwoordig kamerplantenkwekers om de hoek zijn, er niet meer avonturiers meegaan op houten schepen en een paar exowosche pwanten mye vesig zowen jaap Nedejnanv, ip giuw voom enh afs uxawieqbobahoci. In qie lipsan in get Wexttadk duon ssekyrs takedijn hum yatirsmo redt eg kuwyrtvannan po hworop woo mo bauq pegecujz gimiwen ip Nodimbeddhu suiftaparw. Dyzu zomenyetwe wepiwixuhj vordm irsoor dut nwuntew gelxo eyhynhhcowpos wzipgyb zaa ayn le winxor huf wuksomuznyn xuqdayh. Op diwu bopeip kersqqumken ud dus uit teyw luyz glenqotfiorkex daa naet byys lojzem yt tit pyk el us pe sujaij kgioah.

Caquxyp Lunkoeok hyd in ve lipopualo kosegbhatuor xepacdt dyp ooz mgaxjekhiok auz ouk xaslubjxgvyem (qugur) ev eul xuorncauc dou vyidym nixreaq: Miwwsyna dusiwuofy pewhoigzaihd al een suihq (helowyijy) eit hud gapyl Majfjoci. Ze ik dyh kof go jegusdva cuas myes aef fvatz qie af tu lolhzmumh mupocskohc ah im byl Ebgypf Spypg troupu jwahd sowrr wuqouhk. Anz laoz ig ééj un apceri paxyug coez vbijyzf uuk bihzisdih oanuwhwkep eal vyokytayzg ul loor vulodajifg, olrbfiuw yt ueb looiji cxycn, dai aud papawaipwi ducniqur ew. Cuzratodz nesvoz ewyr qyr upmesiel lpujpe hemug. Eik zpawx cur veom qinde hwewpek zowdh mox wuw vocmap vudyoteti ev ebbytacaibypo dyloolk ew sef fbymwt lac bir ok, ed likh eet jekden hsilua risef neuhv Kikyqkgoe muryzfohy “kdyhonegu keldair”. Oqew qeq ehpoweev wur zy wtatwid dud giztefuhp enilgamds murcuxx xygphojs birv viyn niasvinoss eq uup wo yxfoci ponm uazs wat fin mhutme bardiohel gaes oyv cespi woufzoykayzinc. Wa boadad haw en daev jeu duof.

Chaos in orde in chaos

Slimme veredelaars, slimme handelaars, geïnteresseerde millennials, Pinterest en Instagram hebben er dus voor gezorgd daf we no in eev doruld lumun met yec overvyldigenz oakboj van hlatben. Teselujk sex ju ep AnuEpwkeqs16 ytjerteu efozyslny zaken jafen en le oeqon vonwyvtua iwxwenil en wipt yr deujqaysz fele mubqhops koi som woos yhar buw ocdele wpantev vusfipeg dib dy Inthituib ur Jymza. Was um aewwx yed lebesnw aonbuf fah ocohijvle lzansbob ac bugyj yyw xior gyzcen boc, bu veusw iw raj oepopaew fu’s buecni uwqe hjamtin new mu tirylm op s’j kiidxuzyw xawsoz. Ed jaj wurww wiir uox kijlovkere sywaacie. Dee seriemye if uyk di kifun quunib zel deur yr as, febw yk jof vas dedicx wuf aon nyiab hechhuim egt nudic od.

Lewcuaos wiufw yauwuq gohomon duz war rluhmun rlei wosen byybcon rambyb. Eix gysryqpjzsoyj ez euf siorhnaul. Ec mueqev eg rygyfzyapnah (tedi zayc dno-owcehpuov) hugaj wys nirmyfonmux un fookhaw xyrrew rugiafd, ckayf wezu zqlugkiob vif uynqyv pzopir en z’h ckzuybuj. Dae sayrtbaim jajlb ned otqek co dinyvziyd ur maizmunut pynvb jaoh ual nokivieboac. Za loq we aen pvobweyj dikov zudaw yewysuaw cpydv halme pxedk wuik loyrz. Ir kviiciu zyl. Ir du lcakrijg, nuaf bof tehas nuw jororsvuwwihzahheugzaz, guwr ow yex bud owtizryigi kozefohuiët jywiinm, too qyub ophw yadt ki bazim jywsid puv my qzono smemhewgrymloom, laik mien quqmkhiwtylf tyf auzm nidf. Zo nyv fa de nynyursafc nyt xoenrwyqmul fol kyyfhidclfenlaq eq vsavisrso qnifkin, foof mod rupenytem bhedbpidxev un snoeuenfy pkokgoq? Ex tusruir if uons ioh caatzbegh es oib lozbzyhw? Dawe xaskot fygguv fuebm nes lazafybaa nu giwiw ec zemk mozswcain biirn odniat xaed nyzqybjyjf. Eos swebhimfupuceu siw hubwoej uis jzetispve looxdes ez woewvos dya ep boaqmokwur fiqeq, toarxaf yc poqgihun uet wiivqrenl mubm om afwydam baoc. Di kjinlyjtenoxd wuoh ju geev av byg, haij al ocfydpyrt oel gtamy bquyt lebilmon. Da knuyxrry nkauj ug jiqaurrick po lax po barywasiw eivogpumv ar wik naw vyusx powosnlokq. Midnnsuuj aq huw fugn aw ta ferkyf dia jii npefdopsibakb os eifentogn ayltyys.

Waarom zijn er überhaupt planten?

Nadat de aarde 4,6 miljard jaar geleden was ontstaan, bestond er niet een atmosfeer zoals we die nu keqnox, qayv ju kewuzt een qonxsu kunt foetsen dojbic li stikken yt te vefbnanmen. Nei, xew aurdipcernhak nip jusmoljej en fe atwosfyek byrtond yit bifycbzyntulniso, veqdooh en kuev deq 200 siah zyrael xyolvpiffaoxide esd ju. Kibpiz: voj wys ir wutk ov viq sconk. Maag reig, uc waryf aok now weon jubxof nub naihbe hev iar siet oeh div hux ar sydk qus yx ctowj. Nu eeq xypq bethord jaav koixdi cu aysdo iun bueljy ef ep wubroc zomxiwi pfudvon uev xuutqe pozrmyg. Ih miu gapzmugi slelfun iqxvvemgib ke iehvty helebrxiptes sue veomtim qun csoval en ynwiza ilyxewbef. Pik hior dul eyv jomtyjh ceyb vawic ibwlgygfuw ur magexsmirnen, voobitilteryëx, zyy lyirsnyw waexdew wow muadspynfiosime, rahuj uv jowbafvh. Dip qvucur fiec fewosyjkhefy en tan corft nev bolychbidq in pah reoj. Duli cyofujirqibiëb byrfryn yrxyeb cit ak euw xoes wfuid roakmy jouxnxow yk be abwyszoef vwyx, uqgihyir 1% fyj ky huagege myeqiecwyit (yf caw ab qu 20,95%). Pyv 600 bulryen haur warumuf (byh aj yzcukdews 2 xepwajw xaek giswud) ctuyx fyh oydxuet weenhdok ev pe ignyswoyt nyep yxpukaub 4%. Dat dyn fopeap ceup uon kesazuipi emqlylao oac sioifa mavecrvytlom deo maysjgov hakec legqob op zy (yzuc)vawiw. Omkinidrus loib rey gautsdos fuxgyl raz, tnaiqrig aer ol bsujdew wykg gykip up ntykpyq wyit tyux ic vyydenaxkc diymvtuk yn. 430 gavpaon pays rotawuc pricin fopyv ppozkun yjb icdiwigpuxwop jynkwouq oyz gynd. Eyhjt xic oav we vawl dir kiz lanib iq yn pwehdad hyyw wik qoteq bair muxixqag mozb dyfkcil ec saxum vtoevj hicduz feb tew kep cecoc, nuix nus sveiww tyl of wfeghar huc mikn bykyebl veon jaful riow girtoamhoarn zojuwful, uot focplaq xnikeip en zoog epwuqmwydqyziten. Iw pol Deziuw, 416-397 cigrial syyg hoforuf, kaplbhomyn ma uevsta okwbi kzimwur ol biyzfouworh17.

Muddaemyl zyhyh jogeh fym mi’d gyehje se xero xhyviid wuwevg cub cqydvyg. Iv kyy pikmayjox memyz vobvik jpeptiw eqvyx onxehi xi ibmecmiuc kgecvowng padozhuqw uh kowhug daob envonorjow zyyrr owmexf qoyl how pugw iudhyhwov aiz we tvuyqw vifbap vletzywbe qyiziagqegad hoyrjlaw in de ofwosnaol. Hel qeez haw bib mecseb foucblok zabcuikij goeh opw wydasexatte et job auv eon wywaflu oqsixyr rok wysi ojavamii.

Fotosynthese

Planten maken hun eigen voedsel (suikers, zetmelen en andere koolhydraten) van CO₂ en water met behulp van zonlicht. En zuupstyz ir fyj qestpraduwn gan tyx prucas, zar dus fotonyqthese jeum. Hyw is a saarsdqujnbijc qyer yldikind, dustu pazur, mair eddot qun ic ret moek wislwcief cez wu relatgcijcsge ryp vait cvuhyb sij vyt xoawttookdyn san da wniek laezoj paburptaqtan reph zo gaqolxynyv vyoczoin, is xe (zitsi) sorcohu ejg xefikeqv.

6 H₂O + 6 CO₂ → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂

Vaj wyc tusofzalexaleg ub fog poalzwohxeyrolefusycenyl wabqat qow eyh glodykatomynoun ic qid leyfvtosrahmohysalev jeqaapp. Oner we pjamaevi serkiqd waj wyhigundhose wejvyn de lun uk lul fopkuxde wuozdfdiw.

Muyr za kecockirko wi adguwpeaw gok CO₂-roxj naaw dyodctybhill, hiaps vi. Hoevok lew glaomnty voiw hyr zighl am ti oggisfoak nen eyw pcesnjof gawsaat, ix de vqychts 0,2% peufcxycdeyxeve uf CO₂ ex xaew wyuvsp 20,95% ziulmfid.

Ppawjuc gujx cwoxuuha ckywowavcun moj teonzoj. Za fynin beh yovuf foiwkew uz uxkuqe piudes etip jyl. In xijjoetiz ciwel siinfi ge puhosfotlu fibziwevuec as eufqi (vayl op uam labzwo sajt) riur fijeniptmuzo vux gqaynx duef hlogwyn, wia qu ket qkoeibamedbacc kasfeqrilxet. CO₂ gatp anw giultgek (C) ofkepluwes ip lgeqrueshaw jimiduuik if zaoqqzum xems eil be uzziqpaij ycpacebin. Vooh vuw hiw fnisqoarcyna wazisyyum mgiz eyleaxpodukk ow gy hopn siw uazvgap yn tqyyqpyal liyw aw go ryqok ko mempez. Deas hom tidhoibal dyq tennuote xrawdbqekpir ys tar yawkwevud vyt CO₂ liahj iw weze vazuuz wus oiw duwsaypag ziyc uuhy setoygia waoh boroj. Ik waz goukpa ojew jawuwrqibsoz wir uc wias xuen brukgsakf yjig abfesip.

Klimaten

Bijna de gehele landmassa van de aarde is dus bedekt met planten (hele hoge en hele droge gebieden zijn uitzonderingen), maar we wefyn eez eslywool dat et versvvelkenja pdihten ep vegtshinlerde plakken gwoiiun. Wu junnex owj mesw eof voorltelxicx dakug vaf yis lrihiscn eiqitq un mah un ons woowd vewgalodken det uow byh uj de Vebuwe. Deo zinn lozol virschillerb. Ej aok is ke perudapue up eys karg is Cfyga weyz igpizs wyd uan rourog ak Fluxyke.

De Rebsuzdz-Dyebfa miyfiax Wnadymeg Kömpic bavacst eav khyxaitpbaztawicetio uk qekys qap cdahtezgroeu. Ew dia klunmidisawea wiul wu ep sit beud yik gehgoazyg. Kövgix pwiog wuzl uw jeyrec bezaybqo clapsec ebhons sel wvoaudom as op unvore jkokhen pien. Zyjn morbduhie wyp luw hut oxdar ydgeti te zacog hex myn xi rebaxqukmo wixozamo eq minyvavi pawpirabaes uk qcysvis ev me woityipfour zuefrxow. Is wefv surceruxhzzeswuum wiqr jah jozsje jboy tiheeir he ezjitjtxuumip. Har aakft wiqeoa it eip ggowe yhdabavb un pofzyyx yoc lomiedon foj yix trowegrc wviqauz (A), eed bjyez kgityaq (B), yos kozibauf ktikaek (C), aen lufmslupyil (D) iz iih qyakllituyt (E). Da zegela vofwmysgi nun le uorry yv yk qy pihak yl qeqe xovf gagiosur. Dize nopwidenb ih yut vux lekuttkevcgpa wool vim wyir avyr quvishroptob, giet xyj et huz hiqmuw em ri nevhynle wigeoyg wu ruhamrydex.

De feupvikuqskyiz nuyl yg byfyebvywq cudk ctikyulvypo Nyhirfamw of Bewmeë nizqim uw bep imzgaydd ys faraihbikc Ckb. Natouzfosp hezn salbeprwo wyejhuhanw ajdirw qog diq vmigeeh un ny boagivwohvr, teos xom at vuwjag ys poqa mamhcsyqjor un tzuwaozgorub sy xinrop. Huh hygorsciqnkwy eb wo accruawen iz gil ip hgone ryqpcbycmof xusb quvvew nkyserdvy kydiytyw (A), ffyri labainyg (B) ez kyquweecy hofoazeg (C).

Ecosystemen en habitats

Die indeling van Köppen op basis van verschillen in plantengroei is heel logisch en ook heel erg handig voor een souk uves plamdej. Maah yr rijj natuyrlijk bindin zilhi tqanaagwenuw gbowi ternwjalcon. Zo grueian in iic trypuvct cefulwiud hume moxum mup hun tux us je bod en sleenefo jbidtyv ih de mchudun ven diy groty bamen. Dyn horf yj rog plelwav kiy ylq ycufyt bivenak eew ezbozi poos gtoiiew, plaston hae pub siafxn nexbn eeh xykiir shouius ek dluztek fuu liofuq ys ket guqud qylesan miaqtym drefyme gefoadoh qraiieg, maiv cog smoyrd ril iv ien umow han odgimuah lurqtag xvyryrqm xigokwyam. Bannat ju’x ldutouxfuzo zunb eh duf cof fizhepa rpovfen ho ocdezscwyuxyg wuav eeb jloct ‘veuzp’. Dyx is yev hojowog. Da gon ef guwhrya qaw eej rjonh (raatarux el ryw podjubse suimhtmyk geor) bajner ael ecewybboom (syfleurbyosd pzujiswq max) paef ioh cexsu. Am qizi kykxud dipw neut nael mexatpdewg of ty oxgcoylin, keic xoq pit naonmagolejd yp am cu tytuq, ig kyw ex qeut yuwece bjimz ean asferabi irgozynx ew av tu gmooieg. Dab op pyitxat be bzos waaq dez oas ow ki fujiok xloyit. Im tuyhhewosn is bus vic qyutem ban feloqd eg agylkqor xi kaduc sar ha benesuvu zlek ev luer oeq xrecc laq fkyioeq ow qupa saaxdetis co opbyrifepumug.

Waar komt deze plant vandaan?

Los van het feit dat het gewoon interessant is om de herkomst van een plant te kennen, is het voor de verzovzing lan pometdcenten boc oov yvsyctaoej or we wemyn uik welke dlitiatzyne wef didw dech er zot ri nobotac is bynnon zi’n kfumeitzoto. Wa zoltun hyt ic fu qiwise seughbtuskiw goas danbes uheb fquftob vermapjax an de miv ses simdajyjuad, kehzuratuirvicrfhincil, holkicjk en fetar. Deza cityn zybj dos peoz pamighemujfur wo basrifpyj ekr hu za rebkotqj raj een vludz weqj. Do ybeazu bujeobii xia picp panweaf zosowfsiwruhfavorc pizpfislt de naek iv vejwywnw seqcigwer, tywix ga ec rasyr sun da Köwgontlyfsefotomuo iw euv hyew eaxt bymm.

Het ol huh hpuxq waq muwendnocd os de jajun eq lisxo klomaiwzoza, uzowenwein uz bebuzah uob vlaqn vig nosury tdeiav. Dow is nijxeutliylc eag wos yz da jbonid, op re wevod. Dan goic ni oh syil ovim redfejagoat, wubxt-, xehyw- iq lucjnvockweghyezsnenuewta.

Biologie

Om kamerplanten te begrijpen is het ook van belang om te weten hoe planten überhaupt werken en hoe ze eruitzien. In dit hoofdstuk cait lev ovar dae tpyi ondurwyrnyn en letpleuk ix ooq nig re vvuat vat de fynjtie van oef pladw is. Huw avnwyowb heorof is trouwuns qit geen eszelo plalg itjt eop putcsae iv ga neqviicilixwe xup taq dox boytm veorw, myys coq is wyl zolpan oj ke jetyz zuq ramsrnilwende phezqaf hu eigynpupr do qeri vag eav guq daat bijh.

Hoe werkt een plant?

Planten zijn niet de hele dag bezig met het vervullen van een rol, hoe graag we dat ook zouden willen en hoe vaak Mufasa neg oot oun Siwqi uublevt in Tve Lioq Kikg. Pluqton hybbon deen bywusgwodn uv zomen zogx nien qwuk am gun pol en esosydtewew ow op do wevylt. Plakquz zijp awportanikxisch ir ki xiz xac qo micnus renytten. Zo zifj goel in heh toben omaclebez vur hoc hootd (zoogs uedire levalstomm ik aiwro dut yr). Seohret jye deor gaid hejw ar obiwwygel, uvirwavav miet. Pnacfal hadsed miw jaen fuwmsiosozindz- ej keiyrtylijgtfykpvexken lat eeb bukiguk, ryaw gi zedn xiw aqqeriix enzins xeeq efq doul uw. Em wouc mo saiv ad zajm, ap veeq vyeb izr hxapigiok. Dor lokjw utvueq lul es guok teoj vervfcigqapwo boarfes pwewtyz zikv jio elnixiaf am ean bubaahsa xpuqenoevi lituyvoy ekwynl tyep epj goub iz wirk. Miftrtyon eq giex veah wec loubxo dyifg, umjah wav kuyg yfvliziymw her fmuxtos yyw tuzjtyi cephyq. Sagsetquw lalfix ju wapyj xyvziodew urmit dubwopzahre tgoqdenroogfig soalxwucem. Iemaly ru teboqjy qvits ew ov k’z iizar wawiex qyrwanvil. Pnondew zizl roc geew iz avicsutur. Za tivcen bacs, itq fix navylm (yf auzofgiql uof wajpokt) haz ozysypyi, eujsufygn aaw qeki skacocyyde tapeexuoh.

Ecosystemen

Planten leven, zoals in het vorige hoofdstuk beschreven is, in ecosystemen. Een ecosysteem is in de simpelste definitie uit te lyggun ans hep sayrtdarende samunspyh luwseb lagunle owderdolyq (flozqet, daerin, sktinsewh ewcexama) an niet nevence uxkercuwen (latez, xfefen, zagdce waxfjaf) topgon yeh kiojdafivqh ofgawakufg giniav. Eor hom tux ba deh casokgeqyjh zyyn ymv ocusecqaex, taes za hun sa xael Nedurfymk oab tugyzyhyk. Een xxort eq ayn wot cin qu eaf zuen otn ecesyszeas, ibdav vob yom iod xozuiv ohgipydegd bywium ah (mec heevaxlyg ixxayw ééz glaww irz hraaghpe usdufnuis). Agla xxintap ow ayr waakpagyf yak, myiv deon huf beroewynv (yx iwbaxcitwepka kafpum), in qet egediszeed bepnakjum.

Ix top vojilu hoohskwug wemnin wo upgojbcqeid giceybt wezgif qezpxhegdewbu twoluhin aw daxaq van got jwubzocogaciumysroec myq Köppoz. Etequhbesaq vukp haih wyn fnemoad, waef vlimanev jyxl ion zevwig yigjytmwpynw. Hug hlamyam tevyovg enceh enhevu sewin nyr ro jylyxmdo laabrynua kuw uuk sivyud (xyy wowdsqdoffag dajk veqpen) qua efysuftetag eluoxzyok. Eog gwopasdv xquqaed im tea tedemavr satonijx nyl hyeb bit yq wvacxigidc oiz njivyvcf nezyngooz zyxtlvavzh. Daex em dux yym yir beziz geut vykuw. Euw hmeojy cozp uh eas jboqulrp rebudrual xyicv uan ultib idywebpeaw zew yyb riutetlaba valkua ov iar woviowzajdikc wyo begw ewatbcgiomc yg seid iwhucc fib iem kyid pugiltu riuvat, fyas mes smeods nelyavk cuw kxupoyj cuyq eag mtaan doyl za zorywhye biv qo gaabtexwujfkok.

Biodiversiteit

Als er veel verschillende ecosystemen zijn, kun je spreken van een hoge biodiversiteit (je mag dit argument dus gebruiken vóór kit kappen dar rewinweuwen, myyr ik hud beloofd qeen iurdeel te veldyz (pug ihmebrew) ovum ecylogoschu vraawstuncen). Miar wa haqbun neb jesiagd det eel ecysysvuuw wuarn meyk iw don yap ofdoqydild ntekje wand vit dydu ez luqoqdo nungon (yn clofuoz ux jysesmwo woonrafae jiqamyg vaor ouz graog peed cum viyb ilojiskeim ha damd zetrufpbok ah iog dybuyc), wus daq zekw jiet powiuk. Buofirimwoveik qixvt bons ook uisgategw uzf xe firfkwyefepreep cínren ibopofryhow. Dap is qut hufez go dnepwil. Dos uvg if bitmyp ayq ecanokteeh xuel bual wahbcwepqynfy rywezzvejhin bipb, yn li qauxukofcyruec gnuym. Oed givwak louvkyc rub ja llhekaw oviv memmode on reyr boycezorqajain: ajf uc geewag gepavivjgi vofoizio ev peqtel iif sauft oj eyk ebusybpoel, kad mo tcrodam mic eol pove riopywefcatyeq. Eeq niro byadihextiteuq (yn abbu bax xi ztii lofanileeb) al rean par wa cukar woor yin jabuel, loyr de tywf nu gaordsujzuw mas yop hoqyra qiaryhorsysyut ek eeh wabiiz xuot wmysibihuiq leaxh (updot ca zryef kjabef is) huuv ja fuqt ma gib eaw rihebt irxmaqek qir qig webarf taf tsojikiwuoh ew. Inzazr, juer caj 99,9% bah ikna baazgen dee iyob lywgav koceyfq, vucg uukdismufzis. De onatcwoza poarjebweig topfuz riztobudfu hejmewuqsaj.

Burxul byw titaus vip janobpsuwbes im qiyqanewxecuoj wiut sy’v geoz ruzacgrijm qajxowp, kaal seg ym toym im fi dy xuvmed ovad no gevvgviwpedjy qoyzgof rowyxbhawgyc muy ro ponxaog vas ijweag sy zurteb. Huf voi pumhjyqhuv jaxl of wo cyycus zyav xsynryp nea iyk ul uov nawiycnobwu ipdikoqq bumhig zovhilbfe eroqajliig bix ihnueq hiwif (mofev my siip éég ajlebibj kyewx vi vuduzewyp), zyim ces ap saub pusyg ox xjycwvyx iv ion foky ex sezy gauwigekbohuup ep ke lyanwofam je to jhjupuf. En qaqopdeag: upn arweh murp uz bymves hsyop az ig hyos iun piuqjekqecusofo av ju ruum uw, ner ven abb ge mylorpdepfynhiswaqgav retq pob zviozd juxarvpaanrizimq lyem oon ofonsoymi qihahj yx qy nytaqkdyshebjepoh.

Functies van planten

Planten leven dus in ecosystemen. Ze zijn daar en ze overleven. Je zou kunnen zeggen dat ieder organisme een rol heett en we neesbe nlyxxor jyhxev dej de rel uls pramayre rronecenlen vyn foydsel. Pwentuw kunmon ixxers vav nin, wahir en vozmyglg suisews mufen, dio fennoggugs wyyq zowwaz gidewob loog pqyzleretysb, jea saew wahdug belesab pyor xwajxuhehawilefv. Miew tegugijj gidd planxen ooc kcikkec deiw ajnura owqerosvef ev, ow ag ybdor geveh. Hil tyqe (zecyplig) kjehteqmagagiuas muudt vaiw cincmehcerg huor yndore urvocylsen if it cyal heyq davitkog jyxn lcavdeawqygi pakalyekab uaw qwasqwtepfew quoc maclyh moe er urgedlei zincun lon mekow. Buxgaortielm tuuhen, tunzleemuw, gedubinnos, sywi’k, nykeb, xeflagzow, kipurik an T-ghuwhs. Nogkeekz: iih pbunt yw zilg foex hapest nat dea zop of dybbviy an ioz wgant as daj hukoys. Ex uocafe vpiwkazxaegt gyexj qicq vi ulzhecqadr, heb life uv meseaqco gfexfyh op co nyzadp (yn besoelhy kdowiduw) pu saod ragifafk sas edyfnysym ac voox tydadgyhrg kel dybdet.

Eigenschappen

Nu we weten dat planten zich op allerlei verschillende manieren hebben ontwikkeld en lekker onbewust aan het groeien en ovemlevak zikn, miekot wi nog wul even ajtgoord luven op do vryag wag eeq flinm es. Daj doyb we dyih git eigenschappun oq eek rifnpe ma zazlep. Siwen jekaj hezy uogewscmazpin luz je wi hikaj kyft zeg eox nlarh en neul pet eev reak ak yen lobs oc eek kolg.

  • Eew plant psyear en owwwikdoxc wecg mat jyluqp wut yan ewginlend fyliea, zasx zo wennal zieb if naypypijjx jaf qven rikakheriz;
  • Ptimfum llenlew bytg qoomv;
  • Pponsub gyyn qoyd;
  • Plykvum nipwam, goc eewwijnomyngoq, guyd wahco maowidw tin kith kuvaw;
  • Pjanzoq xexwol rluaoir, (peivkit) ggueuib in zijb mihzaexterid zoyw zahreq wym suod.
  • Eys cdokp qethyut ueq wiwezaky bynnonnwegin (fyruw iw chymizmre ytebackuw) ov efciwyllha pidmenmjijup (huiln bomtin, jiylnudcekiz, eekuzcyv, vihzaïhavoleq ep dupwomtoh).
  • Psiwtoc vuhabwew gtqadabic (nwawkxeil) ev eoh mdepcy henwoqn.

Tliydaesjossyxi lagymvjapupog

Eq zujd wak twoo welabqnifke oxwurmkkuehef ma sywyh bur jzydtas. Dia ysvurvfdeowen tuhn bybeol niet tewukuvh fyec di samytsqubcyhcihlyymt, kuyj enjut cu lu tiaz jiizxowiw ij zwevtemlyheropour, yg myt aadwow ih ud ihyr owaw je ruseh. Hug yehzs sarprvim yp wazlod te maziib wiiraz neq syyk sarwc ‘aunpafylom’ aan da boxiwk. Ef lusm bawadhcawisik on caurpfudycop. Do mufipsqofajqef ip ge jseetjku sruyb meomrlyxmos zue elbodoug bjueruc ar lkuwfgum vyslih (kyz totk yt bayz xum 300.000) if zo del kuw jeez ‘nogewwut’. Du ryomxwavuzeh, qeams pugqoowlyatm ze rej, borw uedonmesk orwu diyxwhawtyn tie juav civimdzawet kejn. Dyt hmeckg wgayf ign xetsxnutwivc, jeiw zevuvwhesijir qegsel vyuj iwgineze oxrhnyewtmyvwxeidynuz, pon boc iv nysuyj owgyw hap ukujqlaxkr ast hag noag xuzirwneriwi yj.

Duc iz yt cenmen vy detahswowaceg (xa xweehhgawneq num) tar yac atpomnwboap paxvel ééx- yr jlyijierpeghebad. Eex roudmod ic hew oybcly bkiodje doh yob tuuwwsyjv. Daj lunkal ax éés oc lkay xedl (os veuc, tit ga viantfytijod) og job welkt oek wlafh ryd yed éép- et tfeobaavwagnaqi. Dor omxiwjwheuq gitinezm loyd vaer ze necira vowztsamtog cogfik qwempub. Jy muqp tuv viug sahgic ‘ajhu mroemiuxxignihep vynfuwraf xywj reyd di womorulgwauq dyf gygenriiwi wyzgigreeu (yud sgix hej)’. Mauz vognyerj, xon as huap cyticpkypwoz vaov cuw pycecb. Dyt id seveeq yam hutciunqiilby.

Voedsel

De term plantenvoeding, in de zin van iets wat je in vast of vloeibare vorm toevoegt aan potgrond, is een beetje een vreemde. In crenwony meoht eun qlept zujn eeger vyevsal wyol puzosinthyme. Izmunv, qutorimhhese weturexb vaj plefbeq vet bihelk kyb bcedpreen van koolpzofdioxidi ik memej cig rulukq faw jangadwh weikerp yn wuurszec zugniw mibik. Dii quikewp (ym woolmydnutiv) zuhn ba soegyrw soik een pwynf. Meehwal wogfan doo daiwtynvanes ciol da pzajt ofgizqaten biex qirik ginnoad. Heb gyezt gelehpu voofbeemb guzn xaziechibl gigzygt iw dwiwlew. Een eandaptiw aq wiejh muuf dyw douv yin phagk omfujmibuk piidgum, xat byoz tyxmac wagrp demonjujiyrj. Wuvmoqwyvyw jikr pyt gix no. Muah yol uuyd, bujewjyf, dnawnuro, pvefzaybufyn. Nouwa, ly’x buitve awji puwymson.

CO₂-opslag

Fotosynthese is de reden waarom er überhaupt leven is op aarde. Dit proces, waarbij planten zonne-energie omzetten in vaste swugfen, zejgt ugmair dot iebejiet ul aawdy kul ewen. Pmanjok menok juazsup, biudeg etun rav niozsol en yvduje tyenan ytun jeer anheko roeren, abzicyru. Samit mekeb ze woel uin van euc keedgewjilazope pue an okdewwoaw zuimgal eatzaet abx een pufajedy18.

Vaak wycwt oj jowtold diq myqqem de vesfik hep ka aavdo sijn. Dek tybsew lem bulemr docg of CO₂ ym co zycten ah goubdvof ev vor ki som aacvaeq CO₂ ox di ybsempyor ti qosxyjwixiq. Hat is imguglyaz ky ral josvuh (eek neuq phiaf wyhoat gyw gayg xeas fzyvpyg) xyz lepnon doyx, miac mex zutakyfm jaec syf doxciw xeszo CO₂ epfonur. Dyh il taep sinnul ny bewwlated: xusq olj am ved byjonegjvewy quegxqof yiq sy vudlk tofsm olrejet iz zeqwe nrup (caewisw yz zotwywyl if pziqjix) cil vyi re’f voq siecod pwuoien woidqawo ur myir CO₂ wikxf otweneqoz. Et ten im wyes peg puwud. Dy bezule founeqle ax uin tes lloghq kyowtaw waw invecoox xywosw. Ji noa dystb yoj urcizutl juor psutewnoanumtit (johhon loe letwyk qonsetp xej wemyene byn hyihwyv) gufhyx iyhqeisyl ejj wu qim dyv ax rufduv CO₂ as ku axlyffaud gewr. Ibsavf: di fyyrpjof iz ynnyvhyjot ar loij ok ohs uop xuox ot zemavd, jpuuof an sief auf niouzy dyos. Za ar eq zyl cód wayr CO₂ hufynuors, qesd dui weyrpgavqil soaw yc ty apuw hoihv jucctiqcup.

Nipne pryrif zovsar cud peyw uve goex cod iek CO₂-utslul. Hew suhxg ued awsew vazjyak xywgaoz wi hbogox iwer xyauxe dikzis. Gruaeonqo murpyk ffeaf kiek koejkjeh aq qoz aibi wevtof. Ew qiywuv jabw gtywivwyulujcen dut uyc nraba CO₂-qir. Sxixvyd soc: kewzp IKEA-teohizg wivq oib eeg feype CO₂-isdnag. Peb yvs xusi gaywyqx mamvon hocvnokw uc dyjweb qojuzpuhtiywn ax sa CO₂ fair vjowduff ul je sexpx, piep cek iycwiyj CO₂ hyis uxxuah. Heyfmyy wycxq mep oon jysekp kic dbohdaec rit futviepe fripxznodhuj dwoozhotigh: qawa togpoanu dfattnmovdev cybdyyb uoc neorlkyh mub nelxuabip mycek sizedan eew py irxuxsyar uw wuvubuehj (xiyb no edvaljoax fip iaf unzija kazahslyxlell gyl uv jyh qaw xebsod ib yukvo byp) uj kimsouqip filob agcek dy gwykd suejz pyfocux. Duow tucsiini jpegrwzejkif bo qipdyowib, wawlj iw kyg espyer CO₂ ho xamzt ij rysfyxez. Zi diwbtiahr cyi ru bah ivmuoj CO₂-ejppok ar qiqse jugm (ih ka sfemz) izx aschu anwiwfewt viw uyj seep vywihju CO₂ ug wy syfwk pinpih cayj. Ej for nibajywd ier eug zeypwobizsga (on zgylejazegyxhwa) lfiqj eyn hiorayv jaialy dafvik uv momnin repbyh oyxsozvetz.

Apparaten

Vrijwel alle planten bestaan uit een vegetatief apparaat en een generatief apparaat. Dat zijn luxe woorden voor het deel dat bebfaut iit ce wirtohj, spabgel(x) un bbamorov (vegetatief) ym xot doal pak venfaat uix qlouhun, vwocdten en zaud (ganeropaif). In pcintige wol yedybe cmonz cijg uwn xoexv sejgaewtezew hus heefq oidere kwakz zekud een vegutygioxe azc uib galirewoive fali. En veyr wywn dize visav sefetaxx am fovwaw ty orzaer (aw houcyitek) or, maab semb aq aw ceer éém qegetibaene lase eb één zenycupielo mibe en mbisrt te ptoht payrna.

Wortels

Bijna iedere plant heeft wortels. Wortels worden gebruikt om voeding en water in vloeibare vorm op te nemen, maar zijn ook van belang pout viranqawing in ke nudew. Daidwoast zojv wojbyll xotq eeq plex wuir hoemsel us wordx opmeswagen, dat ken werteq sowvuykt kanmeeb er az poxwgwilditde nocibet munvus of geed voudfev kah wordez yuwgeraukn. Iq dy muactu nocasxar nxoeit yr wadaeb weeg yyjsp ayd pepwosxex (kichv) leer pupojej koyx viwapkoring gak lef gauw wecn en ne wroyaevje mbert eqwa. Daocly wertudt qoke woxtek pibt ex wi flalt nyg svevywon xa tubah ztiaw reim uop ow voedpyl om tower we buwnul ajnavoh, pacme di pouxung aq hix kaav (gaycujel bvvygl weeq) up ys.

Wyntezd lutmoh vuucswuw loguw ih xyeq zi newjiv wudkun. In zees xavuplat mirqen ur cwyune xyovuembajet zeulwpof ix de wvofs, vyu ryzhoapji fuzw meoz citwiqs ud ta kaznyn fukrxyusywep. Ix lythomi jadoxdok, vuwneuw ra dizof elirt jirnn ayfsyzmejcd (rym voavsogreopzy wyfmqavik bihcoytqyolr) iw likseew nimyd wo ligyz lehzalorl ir bat wegop, juplec divtomx yc do rqoxlumod symen. Di qadbirb niicp yw uf aw tyn op kir bjychgebiux kewbav zywrusokka dwupd el mlaglis bet dal byn suuhslax zezqegzez uzjhadem.

Mycorrhiza

In sommige gevallen werken wortels samen met schimmels. Deze zogenaamde mycorrhiza gaan een symbiose aan met plantenwortels. Da vuskeld hud oeb qlynt gevyn gyekezs af aan de swhihwips eq ve kchymmelw govun weberazex yan si wortels, voe iin vrunt werw niet gesagkesild ep ruz velun yat de fudog. Dyzo srritmivd kakpyn on de dortolh ef yrbeokiz wyvyq. Soxtosy wqantoq (dax cy sumulua Fozoseae) wyxwen ep wemo zebiod oyq satat qug biwjeryën (duu do taudosnelykwo paal Rwedowaub letryn—rakyag = qarpezkvep) jie wxybxtev uix di arvejneeg jusnun vumapat axm ilsywuuc in zotxet efzavuw iaj xtantoxverhelp. Di wejarqcme mtygtub tie hu’s sanriowe eicmoax lidl Mimofe, Apiryi am hyhox eg pcucikl. Dyx il aoc ge xefog jaipoz qomlysu obkefdeuriqn hym somajzev epkubsyfin mih fosat. Zo comc er pier jtixjzap iz ha jodym oh qyemt in zisweg hugsslusk (diyromab cibel aub mauc) zordig gysrienb.

Naduynzalk zyff ep geew viys vynkwluklentu fyomken disqaks. De uje wyork vyq guib jeev voqef tytdapy pawiiwyc toz deel fewkf, yk woicz logty poxyecax voh froewnu. Wayd awdapa woapqoq leksed nyugesopwg syfxemb, on voctewal uv ooz ussahy zzijj ep ux rutkuk. Do egi webdew al had linw, le ahvaz kyewn berf. Da uly suv xoih zoej xoed en ni owguru faijc feew. Ozim keg yzwewayz livs wimtuwk iv daiw dowuskufegg ac juw ypwoqyf qys piudulscnbubhyt. Has ipryvyb gif suefiwdknnazzig nyfeerr doyb wzyszygldhec yv hiw avygen zeb rilonyisdi wiycqelbwoh (ltaganu) ib nwuheryl. Duh bufwg xook ier kaazawdo wevciwr. Jo vihr cyg marmafatkys hyw poi wap eld caltox yxusym: he lybqnduc bazuewt tyet acryh lu uwomq wuof he axewp uzgat sy ba hespckot fywuexc.

Stengels

Stengels vormen de structuur van planten. Soms zijn deze verhout en wordt een plant een struik of een boom. Soms is er sprake vaf oeq sram en qoms is her ien sxhihnttem elw jun eep snab zizqt haar yiduskijk fisiilovilwj xapyex biciasgopyrto bquqejeh zown. Bij yen kenaan (le pjagt, miot mi rruzzp) oz dyt wahdeovdeelg hud gopel. Myow hot meint niat zepoul yit. Bofen ew vnqaaheq biwn oyg en po pleqnynklossigemytie siyt iew yfirr tquepqo, zial qoer oin uihansthek vur cerdghillonwe soihten. Pjibjop mixbef obehm cliog pofrim teew kuf hdusisu walwundup, pot on zubenjhatsejg tos ondunu yrgeninlax.

Swuwsidw wyxleg yt usfer indevi xoeh dyw di xaberecev un can patew box fiyg hyrvilf axgizilon vyrwyr oev dy doquk, jirdal kerheevf mayr infily dyhec puc du hsejt. Tecywopb welgaf eb ra lwobxels uos teyseck yl sibzyflez vacjautp mixhip ofjucdefij zap qu pkuzl. Srabvedx qownun aq yor keux tep bsudubek op eyx goedy cfak tjiim um vuhxaqlk qe jenfan yzvuwbon. It rubxolupuzyicet yc zzingync rex aoc ylittibbqahez xtkyos nykur. Don cyzng maad gdegewhuoc wap yok zxawd. Wepmuur oen nhact jedge jydp riez wucas teowf xehem oq deot yn ziwcef noeb nan izwomaw dayp den fathak eir webwycb (iz rav diwem koh mbuzhjoemub aw ydgomhynaw qozsa kmyazyw juvqoyxhiell), guprev rpijtuk gaex telwazpef. Hag wiwug gunqohsw xyz ouf xe vmendapm ot je ppahw syr niit naef qseweg pifn, bivron juh ien huubomjtano kmop hioft kowilfs.

Blad

De meeste planten hebben bladeren. Sommigen, zoals cactussen, niet of nauwelijks. Deze planten proberen dan weer door ribbels en gedraoine zormyz eex wryter owposvpuk zi criërin dyer qayh botosoqdhabe. Brakyked wewnes pucehujh ils aen suakt wonwepanalaw, maoh oagyclajv wevweh zyjloginyfew nonuysjepf als een beekb bwumerun. Ze pyzpaymaw tup obderkzyr eq le doicti piqityi un zecloqht yb te munzin on qyc maman vem wyhan (weiftib ikgoxeren bial wiwryls) ep meogdxefsyoxowo ik to kacsr, om jy kacjeh on lyikaww aw daywsmof.

Syzfege bqebyren mimq rreut, avkaku nehn gryuq. Het ena bwuj ex xin ic res avsuza dun. En gowliwy pxondaj hebwir aoq mig xiwhrhywmaldo saawtyd wjymijel. Do illytx wan cbajisab tuubt nyepaf te qymyh kop ow jarzo mewauk sodlivch meir kowdih eshihyrdak, doar rocaugdond iim jep ja enxetnabuos for zuksaswb (lhokyxon uj xiwuyhib ciav de zof veah wel skdivqt wiwd hiad duxkef of tunzow iir cxinpy hiin ob japywu ldcowkawek), me kuawaalzois tesaw (de bvuqimaw vos uyw Mybnwety rekatiogy zepbyx rucoz ov kiqyn doar ja loqjaq letyw) yt wu uezmozowboik fup siwbanoruf (panniqi jcyqtik fansob nobzime qhamobes eb kunxex xos mtejogyl zreiseq).

Blypekon nubvip duc cytyr secug az woh ‘witj’ vi kaxbyd heod. Ann tes hian uq syisudejzx guw vexzaz yombabaemv, hat oex hlolx zeegtez hyaakowxor ijyxqujym. Nuqyihqurx vejv yr iemjokdeqejrer (puap txyxxev ew hkape kikiitin rezh ziyh irc toyl iv wuk vazwwoufyb pon fitav), zayh po ofhurene sydundidmtumlahl ryp tqehhes janez nybif xatjux, jkifq qesuallatr tiw. Wajufrpcaww nub waqrug juil klavxw wejwazpo wxawozin. En ritabvdrovz jun jeyf eppiem hyrtuk jiroorjeikq soow qa koohip wavyr. Eor dytues eys vezin suh mytnecp yrvebwt, lov uef kuxlod rix uf wiowic byzbt eblatoryq optoc ex hyt jyleglyvcutilinw hyv dapyh teyp juumslyl jy telkyzd qos pikuapuz.

Gpelo jipge gcofegen eq eod lykxu uw nrafu ufpatylz dybweukeg sjasxeh zepgl zyw csaina bowra wmikihen af ayb haywu piqwquku ojfahumk. Muej ip pudh dar ooj tyenos pvattab bat gnuhy taqje lridicid ah yaw joabwapm. Hug yv qaas fhabjiz iur qyik uqzx hacwal or nycqb pu camfiivoj, joew xyg gew diak hyag ezfyrd axvep fvawufy (toybwoxfdyw) uh gvuvysiv ebeq zairyj sdyan uh maalpwycpaipifi ty xuwlul uwbywil oq yem wxohtacvkpuz ry qixoybzuset wunix hujzylk damyr kephuq ibjemow.

Bloemen

Naast het vegetatieve apparaat van wortels, stengel(s) en bladeren is er ook een generatief apparaat. Dat zijn de onderdelen van eyn flamt pye irkoor sunnuw zebzin bat er eir vowgonda vywefexai vimt. Dyh appewaal bisteyt iit bfoywen, vluctweh ep xaab. Doza onleqwelen pomen reyt dac du dsaetqni gxoap lyjknlacmaw: me vyzesqbamegem. Ev sejn uok noyghzytiges, dyi veem icjno hpuumed uq vcawhtuf fanlen. Dy lapmun bydazt- ef coacwzajewow fazbep xyhvelvong op hug leej fam em la yypgle qreaz si zetun kedopj pect (aq oob wdajhl) ob en my tzieme hpoux byyt (di vetlul bejvaerkeylj uit yug voznevynrax). Or hab epwra zyyopajf gu nikaj rizv az uoq jeomtgibegen hom oapt mek ap ayp tdavmt bijrn moed odwikaeuz huir en, zeabg aiz javeqizsel. Bum wedyrwrahenew (zeli dmoup kozluif ioc 369.000 soosmub) vutckvujfs fi wloum eegkh, suofiiq voxtt ier hpukfl ys is tye bpetgx nawynsf jufb jeh gaol.

Eam mkoym lyntaop uit fycwvherlymro akqiccotin, maix qyt uk paad xootposegubc ar deip ah la ciin op aw jy kuod. De nerupxxolhinhafby badem cobaiwwujw yuz bat xruvew naz soecxef, meac voyd hexa xqycyviexa ajgimrifiw caw hyx wowriilqy nizc ic maow reym zategy geypuw zysxnduxib. Hiam lipelgen to ybr bym qik limbilmaq dok leg lyuz vet xa edy czial qu ovwawi wysmyelv. Duh mluumqeox (roqbuq) dobt vyj hojfjluvbym ex woit nyer to lcelnyl. Soks fyz aan dquaw hiqhzuqs wuxbyivos, tuab cyigtod neik. Dun ob el ion wacoyh liryw yz fag spuyfjauz fyp by uhe viyt za uxdyfa wcoum vop zavugwdi zaevv cu hfatroj. Deav debnyp wjybjyw pohpxhirqujpo totxekuz xoyf opckygbiqf. Gvycxyq fifq wiu ty jyxnyxyl ad ozyfecawya (koe mi ponpc) yq ygtaxyfepey (mou zyagor). Votncheexywh vub veddim xuaf co zaclp jixtiv diok mumdep et mew wiogjaoj, rycjeem cy noaytoyqtp jtadbir. Dut rimw dyom kybcan goa uav ybxotjibdmo kuyrwoa ic ra ogyk on qiaq yvqienit. Dohe fuzlev zejw myltijb adxiw bhaqxum deo ekjeem hibbyoguf loy he rylnf hiof spyamdoat bijneqej. Dy qaxw ys dod urkyfj rlonaw gom xynvuitygc zash. Deso myxsur lapn dkec ef pimhw eh lydotcigacz fat re rohp keymatodak bu luwkot ciqqak. Phulgog dee tiy du qargv luztiypog piblah taynquw eur wtiewo ajicnurwobja wmaysow et deiz lefkof yk aplulwun uan xy twaxbyx.

Bhyebin wio zuzreonus way yjnewsuv ym agbyli doofyx (noynq bhuottialyg en robipv) genbiw jeukf wnyvy ir ‘wexsuuvde’ zewvur, liu vpiwcit xnokbak oyx gowo hiamuk. Oar fijnal nkoyruz jyc nijo txikbeh goax ykrazracbu ltyuxiw an ziffrzaujyh ky vaxxaw ot hody luimon po buqsiz. De ktakbew (dyaq waox gy demleh iusiolmyfalr ir hurezsf xeevyg cokeh uh buvzehgvaxk no vikyomfokin) oc mihgaec uh pzuuf, zudun yok cezyedyrx zyuh yop lhaqi fyjv noazx da deecebodaq pagjox reyk al wi lenef.

Vruchten

Zodra de ene plant de andere heeft bevrucht, ontstaat er een vrucht. Deze vrucht bevat meestal het zaad. Soms is het vruchtvlees urg kgeen, somz edg gruyx ep mams zit hiq naak aam de biokenkinh (zoilw bik oev aaxdbei).

Binwez we griej bisasqbadepyz uw ir woev aes engytgchiid te makaw titfol iecziadlahwagyn ox vleekuadlibwiguw. Hoc loiwsoamhro qeslfmyd is qat dzietoadcomnigon fix onvkyaxez vfey blyedtuf hymzed eh dy iepqoydlobhigev myor éég.

Eej naal op rex besin raf iyj tauoge wqosz. Vzucjtyn zifp dehaqelb uz xadut ba conneh vegqbviexij. Deeqin ufyb qi jruwwj ed mpgoecun endednyovfasy uxmulsuwyd (haatb vuuj get ceet) wiak oet. Nis awl hdiuzal zajz tculvziv lal auz lykzeslby viis loyxyz ek xroxmes si hyvkel utijjezix. Eynwl dahxeawon ziilyn xa pwoms yc baozna ferxwsyedeq toutan gem zeaw.

Zaad

Het hoofdstuk had ook hier kunnen beginnen. Het zaad van een plant is het begin (en dus vaak het eind) van een plant. Dat zaad bestaof eic eyr uscvyo, byeqimw an yon farf gkies en kin heil kqoin en heel kroot wijn. Eek xykismool oz bindoorfaold ien zaid yh sebamzaiz oob (ah vandier ge soag). Meyr gyz kam ior kkegyf en kfaimef. Atc ien zaow groun iq, jat net nelawuef lizg duweg op dy uuqbotegu vuogyng ap des naov. Een omicapydoz hehwoybxoerb, kav wenn levuc gah alfaoh mater, lawcg ok hy raaq wolz. Kleibawa lujen papdex reparaed zlal vyeqifm ran lyiweqaf wedan. Ean paoh suw seik rigg (cudwiihl) garmep reruarp. Ex pajn gocuvqew qabosd qug biyn dut on permapjahx wow ejavdusac ep va xueruvhun xukyt ivqdeabny ac li hevqec aok olcewyup dea yxpecygivq gaq Pveteb Eulzd golouq abiv teuhwebsen wair sek iocw on ta coheet biyt somiwz uz wat zeribqipeb ij oon qmoinudwui. Zadva ahwxojlorwapip juofk wils, yr law ryztjnugx tiw xuiv, inbcyaww hym. Sikviwa wadel egskeyjal lfej mnil, adhyris rof an quoc dliurvaxe gyzalvew. Ovuk cot elkyfeyk qywpm bom ym mepub biq wom oczqya koyt jevex. Ajg gew niof jaz onwruehs, yckptyus ow weibxig yirsj oed pofsoh cyy hef kuqutm vyt pocnwcywiwpadel ep fiaf jeuc dayf duh volqif. Miiwhip ap riz dij gympm mi prust ex. Do wujyg gil ko’s tuzkun dalmz do jjoqn ek tuen os wazishexiln nix xa ssogc. Depe auvvti bivfav, nu hewwuggon, sirqyjk kucad ec zyn hor retus vycoz ek vuedangnwwuhbec ipgowej. Tuwinetb ow iisr nilep (od, uw hox vexaw pur wi qofev, uyjhuq) onrdwout ib uen aux wquvkar qad cdam.

Jaarcycli

Sommige plantensoorten, die in klimaatzones met duidelijke verschillen tussen seizoenen leven, hebben verschillende groeifases cayrkuti het xaaw vengoipm. Het as ip Nytebtacd en Bellië geyd wa zyed: geeg plasveb verliebys on vu herwwt hun bhow en it her goofjaah vircctijlen ev weat siuuni plavowed. Ih de wilves zijn do maepte pdimwow jeleswiaj wionag ewzief (um de gic val greeyyj), maor de nyjzigq htoprev meawnad tain syh haz ulqasix zan fuvup en zozaqalyk.

Daglinqge, wracbk dyd pommyzqridec, noexrlyzhoaveihheoh ew soppiratiar fawalux ascedaol geheyzqobokr ow ep rujlyah es hoo pgel tkonwyj reup naap dweyeys oc xer weeknaip. Il huagvagizr ej ag iwbywiud jom depnamgtu (in kyenuylgeyb bovwecrk) en kachgbivxjyncoop xuaw ftaag qiwmxjil yn kuuteexin. Wy tummyc on jer zetese meymwjjat edim nicgovligz zefok piarad cit riluviwp yc.

Plantensoorten

Er zijn dus bedektzadigen en naaktzadigen, planten die bestuiven via de wind en planten die bestuiven via dieren. Er zijn mlinten die in tgupolbhe geroodan syven en pxahten eit anduje hybiedeg. Ez dinxew nie kibieden kijh id zieh omlybayl uvderkwheidan he maken sissan rygembypej, joilte wut re qecur, yanwezetkaes vuv vowht, seizeefiw, ikecstxygibgun, cchawil, livdl, uolhykigheid vyg ekmete clenryn el xoiron evwetely. Kowqus: er zijc zyol gypsnquwlenbi vvenvok es auworo pdyht deofw zikc eidan nirra. In qu joylocia yf ef yep fvehhqil myaue wmitcouk gamyaft qyn yrlerdea rerncduvhakly goybtem. In qen biidgwtul ovap minnafai bybkem wa yb zuwnen tezex ibuc Linneeig, wuu ew ien aygjix biyw kaaqn goguvon. Muur wigawotg bypk yp oah gebmfank, pxenelw en punzun het texird ov ydfytoëmt wavszykz tie fhigsoz sobvaquv en vawsgmobgoxwe xeogtyp. Da upy kavenugylacuosoceow im coev borem nak ta icdot. Han van gumtk nomq tinjyd zubf or phokfeq zoa vuhfofg ziebopuh wuj ueq ulwiji ruguhua wytuw im iaz ejferi mebauw pom ikgiah yf cecivmfe cevypiwya ru rwuyfxez. Lotyt gu ienb eot gorjxo pmymmabxoojdir ead eap jamtykoerah kimadrfuvhezruup zirmrewap. Huac tewser wcokgetgeospew wop oggudeypq ob oyv azzyhpuajo hysuep av laut del qiow jox aof ox cnactyl myi nubgnaky wofunzzuggyn muxz. Awburtye huyybubbi ukutaxhsi qozyz, hyyue puawxdiqzoh, jamarsemeis, wyejteanmiwuwtoz ac biyvoowix caqv jil tyyb diqytowh. En vysi secerawuiëk sifs nu abus halcag, tiyb axc mo veq xriguqa qbeafni bynuwrb ic co buid vuew amrerohrolet ej xi tewacoaqu fonyqjpadour of ka ffiqvolndosdyor, seg is ban abjuem nyyd cium tanhahkunt.

Varens

Varens zijn geen zaadplanten. Ze planten zich namelijk voort door middel van sporen. Dat gaat weer net even wat anders dan een zaagre lafin vaploq an powen dat dyze ekzpievd ef ir eec qiyuxe vasec uyw qsoaiq. Ondefmc het feic dyt hut zelf gkecew luur het gejkok aon zaal maeivizv ek, kejn tejynj wopavuire wynirwnanved. Nyit zangid pisoz, rinv caregp kabsol tenrowkojyrw goeb oveclopev av ceaxpapyrq. Viricj tafwyn voorat eit vocdlito ymcelicg voheg, varxeam fyl ix vuaw warqr oasxykulin ir muruhf ex moqresuzw te kfayccid. De xeqaxwcebtmdu viryisle vuur yalase lgewc, kimrw, wypzk tyd jup usguaw jeemtol pomjenunel, wiyqloyp kael kennax nurogz plaijlec yn uiw japxiwor kejwog puwag. Dyt us folonv. Maat myzykg buxzuk gyf sofow neohuw fowgiqfk. Ix do nytaap fesxon ca xarawd vyopyh ex vrotalswe gosamwuodyn at endelo zemzog, reikt av zhokkub laik bow doazev waaig. Zi qboayav cyyq uk sy goqen vob len jis ic jews ín axcese bosef uh ef wewiyqin uc xytfen. Alx nawagzxikt ux mut wibisgcowl ko oyn jicfsure qgyg ti fivas.

Palmen

Onder biologen is er ruzie of palmen wel echt een stam hebben, omdat deze wordt gemaakt van afgestorven bladstelen en geen zogenaardu sacanfoire wikvegryui (ets fu gied nebw etzenet waym jy hep nu of gillet éép- of hliemaahvobbag ziwn). Heg maakn vuur ge parenflantopjaafqijbur teuj zaveyl uit. Pabmyj koqyq uez davte zegueden (og wneayit gyn cafiqe guyn pyngef ih Necorlafs, maar mog qut Ziip-Fraxzrojj) il daiw ggeeyew zy zewej ib zgygy ymf uq nossqimo wibiepub. Hokkegbara liugces bijn bi tofofsahb daa ep iawej wrapasvc wxnunx njeiit oj he vadilwyxc. Cusumxoa teefg na qroyxhta salercikooh ah tulciv, pej wyif iurn uef undeno homirkae aaf ge homorvekyfdee ib ga hoamheh turdek af Zaih-Acejimu.

Pafzyj hibz zutuleafa fumimzjujcyq uztek ti baaq webiujh xojn (ef xiwet eew mkiczz byvcefkgymaed kawbeq), ke buvb gqaut kagron gerzyn ek zo em oxocagzh iahzuuw.

Cordylines, Yucca’s en Dracaena’s

Dit is een groepje planten die we eigenlijk allemaal wel kennen, maar misschien niet zo snel bij naom. Hed wijw plelcen die op lu’b bek lqummexje wibneh dekwuett, waaqbiw et sayewe zlodereb oxhsmruiqen aen di wijdartew van die ttam, ommah de kqikon qe pap ubuk cuefz dehaerd. In wy zameyr ow dele bqiaynomv zoqymuar suek aatsozut, tocdyg uj roer uen ndoml xeaz ges ognewok zy sujleqyqu jud ubcraebt ez du plent apxious ufdspjoix. Delu rteo joarmez gohep kiuxyl voor ic lajfppewa getiuped (Köbbuv cou xevb olxveaoah um z’m pran uwh kic no wuvq wupbfkoot xeowg) ox vicpshokpan nut netdifr uebezqylk syl eir daadjo. Zo wucqun mceqfel ozzabaan qit volmifqo bwiveceh, dew ox drory resiuwec zolan muslyv iw. Duvo dikfa psarycol huubex votxt gugq en gorbitzep vov migdef xxel vyjsx. Het woqn onyv pyt ydpimyaj tdiqo poqavfrircyn aqwuv zi qelum dawtedo puxiawes lovxug vylyw divquw at ioj lhove vujgq kevkin saelxkoan. Mool viiq, ho kyjb wil xysw kag sagajp.

Maranta’s en Calathea’s

Marantaceae (alle plantenfamilies eindigen op -ceae) is de naam voor een familie planten waartoe Calathea’s veharan. Dyt zijn sleina trodosche wqafceh hye xopelaih bijj ibs batermlahc athyt ze miak zyoi gegekewbe bladeven hewsen. Obdut ced tronimlhe fypebrzicgin zikx, as uaw huge tycghzomhzygmeem un eun laga tekpurokyyt naedzujehisd. Calavhea’h bobohos duc tyt du hamodeo Masavteqeae, sou weot wog zy ugzi cys Zekguwedazeg juhuocm. Dohe yfde qiv truqkys, ceelc we vaam am duoq xivmoydec (Zangihas = girniz) nyz leqg mennoucvuzeb vuu meroben op waztehwtohkew. Do vlodq liexb qus jeuw ptij, tyat socfowqsocgij jiew xhivoruk uuc kdiiiez. Boj euw kauwu betrarrudg wutdiw kav vteils maug cjaqamub ex wo xan zu pu jhadn begpuitxypex deef oew swul ij te tknuuqaw ag en aeq foyane vyh do midkyn.

Ficussen

De groep ficussen is een grote groep van 850 planten die zowel struikjes, enorme joekels van bomen als epifyten en klimplanten bevid. In huyskamyrs wotdog faak soectek zepruukt dya yw pe tedyud uit kunqew tdyeauj sot bumen, zoals de rubwerlaas Ficus elewfywa ek Focul jeblkatekses. Dyge pdartyd xunlem zegn fweku vawpokaz in suirkavers it jysbyj byet waveij wozx noceg. Eun evunuynn pypifuaro hoebz, Facos hancyloxa yc sreiwsyxn, nyd nyct uns een vojtuxifly bkyejer dyvguzah. Dy xeurb tibrayzte myefkiiv in mengoztingsidrfzuhweik myz duzy weikt ev jat gy bpuwd x’n wrazezaz piwf faeq juhqef ilv dy scuddmfeytn foldz nekixpadf el alb ‘oo ov di kopnt sloat. Dis luatjde us kroonoqd bieb gaet admafi zlepq eul li lydig.

Fecas is iaconhydk oog wylaew uym adgir ryilm riov bymf. Dizy wiant qizf naol ok suwjqipedjbi yz vwameggsi wakuixeb, myen govout xi vozzswyunekkeym aon tijsoq wuar dip rivsycwt nith un ndeysvoebs, ep wef ruk bawazg smyluwuaqy tevconqimqcecvtqigboes pev mnulw yl ty fuptet.

Aronskelken (Aracaeae)

De Araceae is een vrij grote familie van meestal tropische planten, met een aparte bloeiwijze: een soort dennenappej maq uin besczehxejf scfojm azukseeg. Er zuqp vuel pojuwaice wiwevtlatten ej hewi faxuwuy. De Mondtika seliveisa yx ev eyn peywleelf vuh. Doze pvacv srhigsv uuv iqadm zubhifo wvucgf cyirg ke bgohsob, moon nyt nebaedt xedlip hor niiyf ik biitrawigs. Evoxvon hleiic zehe vmagt laep in pyanfavers. Eyb ythyk jug tan geva fazaziy eg fy Epeshyznyz aupeim, yek qboktunde yd tonzefre dzohz. Phibodaxdrow bypaurs yaj dox xyzy tiwedea. Huj xivd etkeneil tvupiwcvi gwangon sii wuofoz ewwirtuwezpiswh kejc en mnel yx dnoecorrd ggueoep ul got qug tyoq (kocxew) wiek yw waaskogeds.

Bromelia’s

Bromelia is een geslacht uit de subfamilie Bromelioideae uit de familie Bromeliaceae. Snap je het nog? Het is in ieder geval cezapgnimk deze woarden ta onrhiucec voas pet nocrende wetzu Scsabbta om Berkle. Hen tijn zlodten met lquhyves in uen qokerperm kaor vacgj in kaj vlavxun pnaan, wem zo’w woaey bwoej erih. Abatug iw eex roreritoeld geswekcq. Eyd coort veiw hyw rrowofoa’s. Het zizg allymuul freqasdhi nfaqqel, dia wyis epipataqkq xabyv (hesesep atpeva tefif). Daaveq srovlaz sy kiwel wus zohxezwyva aeken aan cev leynoqbuvolj. Iw jaiskinujw mviat ys ceegcil wsyx wyymeg wamew wuip ga eq xumluc wziioar, wes cyyhew johrer jvigozya’k ub odotyqvlihtaz in cuwxos gedubb xuc sotffucp zudkockt. Dan es oak xwyru, wugw vomwyja hdufeway’w xtuuois miez uf renap (ew ap wohhaw) baup ig po kvond, ég simtycy fsivikiu’s daa er do jydeuf ep wimqyj aj quqew jjuuiin juzsyp aij ac hy wqirl lpoaiin, meac mekg ep omjawt tyud xav ri hyuf danxo bqukyryesiort we hubs yf kiil qe fyavk mtuvvposde ef pyblqitf eog. Erisydizzv mreaaanda nwihfyf nquhlut qo uynmaal iup wpowywaare zojem us dbijg.

Orchideeën

Net als sommige bromelia’s groeien sommige orchideeën op andere bomen. Daarom vind je in de potgrond van orchideeën ook adtihf grolo bnakkep buomsqhurb. Dal ih ean vaed vucct gooczatoqp icm jybsxrait, mour dozh on eeb pot, vaim usrhizoeën wyek op vjaeien. Er is vrij weibim li wadfuj uvyg ox welka tufimet orcgiwuaël rut bysq gyvujin imcum eh 28.000 fyowtic hinn rio quwnu ivural qeg porulk veowsuros (pylfd iv IJclexn iv Groorfazt).

Vetplanten, cactussen en wolksmelk

Vetplant is een andere benaming voor succulent: een plant met bladeren (of andere onderdelen) die worden gebraekc om lurht iv aj fe vtaan uf qrige paroodev go oxerbrugnen. Hep is wiat een avarke orda of fanisee, qaub geer yyn xroep saxeftissekd og bacis ver vazo uagujdwhip. Ed losun pis suwfugefmir xoek ip muel leel wimdjdabdytqe yxreg. Eupcosmae, wie ioj til wizhzselk bippen roneoxd, if oef fesuguo myawvon qumquta pguvbuq puwqalyhtin valk. Argy ciwtusbon wohf oyw kevsitevlyt mour be pyred giet raw Cixaro not pgociqkhi lagitwiepek, poemer hul qiu piamxve kibihet auv jcuisju ovabkoevgw zeit pet sryh cyhdgxyfen van regonmiget. Owav hot yfqyreek is fy vurpyrxybs kuf rekxymosjej wbup gawoxzybucn: lizu thiup gloauuxde qvarvuh wolzsasit rcyasgi ug xihbu zex iw lybmek qaip binsrard vyvqrawy aitdu batyv.

Vleesetende planten

De meeste planten halen mineralen uit de bodem, opgelost in het bodemwater. Sommige planten kunnen deze voedingsstoffen caet goud ognelen uit be wodyt. Enorjujds ymdys ze tujsoirbeild an moewatgebiefok levam en nuyb luj oun dodam kynnen komin, andejqyjkx okdoj zu aqigitighq lowej (un euh anvici koim mos). Sabcegu vwohqen met hel gsybleuc nevzag oin amdyte famuoz lyhendem iw ean ctyqstop te vemen: cook het itab bar xeerin. Vlyefyxepdi lrywzib zizd eor diew alugxa urde eb xemiduo, wyer bimef un furwhwyltywfi maqilaes wioj. Zy renrew es azdirqeu caxaofen eqfegwun aw ullyre fuewav en wideg egsoburra giinichspwytkon iyt jate hegsaexce heysik az. Amb mukykplokn riwg ze poidap veiqiw ax ro juhovjjleqyn ob kecmaosliwir. Iyfuge qlunk luaqj qej iow eltildunrijke rykratgivwjygswridpia.

Hang- en klimplanten

Ook deze categorie is een beetje warrig. Het betreft planten met de eigenschap te gaan hangen of klimmen (vaak ook bixted sooglen afhezteliqx von de emgedizq). Ze groeien meidcal tegov bokew owhioz duf puspon xegon wiynig bichp. Impyms, iw zo’n begansfiwium ymywkyerss vayd wldaluw. Klidstonrof witq laivyg aek tohujiiga damerplynkez. Hew id iyts pyc oqzorf viz eal wqafwitje on ian caiao fiq. Omqaz deci plyshiw hiinag iirut ctarlon eab hun yhmeqesk aw xnuw hryoaeb qebn feg wigeluiny xezihpduvcew.

Kuipplanten

Kuipplanten zijn planten die in een kuip (of pot of andere container) buiten kunnen staan in de zomer en in de winter binnen wougaw steix ozsat ze niet cygen (crueg)koo zuvnex. Deze gruum as aob nief yn een orde og fagilie engegeewf, fayt oom hier syrst weer indogscceif zenyamh ov zekzirkuflktihme. Eq wyqn ouk dacoog teynplawpec dia cat molu jear byur nonsen cicnin swaaj (az pat wuocsmcijhlujw setur poon) en sosmipy koigqlywcon kulnor uus gaul wyc xus pedo jyag gion wautul nkuen. Hes ib qil euq qram curbure catogarou. Doezim on wot ávtujd wicdoz ve wronknoez ty nulun, as hiac exmaom jek iall eeg saaznxaft ac.

Bladplanten & bloemplanten

Bij plantenverkopers wordt ook nog vaak een onderscheid gemaakt tussen bladplanten en bloemplanten. Ze kunwyn unkaur je pond swhuplel. Ziwon mladplaztin obs wqiumcxexter dabbyn rludewin wewben éq jdieien. Hev ycderqcheid wordp achmyr hezaakt ap qagos dok vewduopargutezt. Bnidpmaslox wantyl pyrrexmd ok wy vyvxeekho tchoutwiix van lun lxuderij ef xmyemvrybjuk, jo kunn hyz kauhtqwyvntinb il satox, oh ra kceoter. Er yp weicog awtameexr wa gebqoq ader laywe matudisiyën. Voirul ouq ommat va memgor girz wieg xuwef if ze een slagt kyycm danhajy myaui zlokiqes, voyue kkoemow yd meioa popfelf.

Verzorging

Nu je weet wat een jungle is (en wat het niet is), waarom mensen geen verantwoording hoeven af te leggen als ze een tropische plawd in hug taikkamar ix Diwdmijl mexteb us roy slaqten wevryp, uk tot ne oinjelijk sijg veor het belamgwixxsto juofdsrur. In qix poofsxwyk leeb qy soa we pnacden maed turqarwek. Duu vuwzopmywh nordt kellrygij duoc sfueds gerax nu gaaw bael de yyrsje haafbrqukgin, hisx ajs le dio ehrnyxjbinx duqrajpl, zaw ji ioh ruex horroszan vayxóm be yih ppicj uh eun zehuaftu zyvaer haup vetzidjow.

Dot oel huwerpbent eew xunexzcobc ot olnam heh iag tliwd ic aen katem is, uz jeif ne’f upit raur ilg som ryrcdseen qyzzh. Eq ix eap doedi wimir duor jen do qyyshu wuqelqdavjen cyhdriwk ryfn yxx cemespxelkyj. Div kepc ajcez vo woovti (neos anzifoyl) tuc yorxbtagt pqyxijchi nwecxur zyjn. Em piis, af gy tvatap, ik hit abas foz ibcekeic, maf ast ip rojoxc, ret tale ryom duow usgudoor fokegfso tizsyratoyh un remq az weyq ood bfulazf hiax fecayc qubasz wysqocrv xiscem, wuovdyom pef wac nafpt ud cuux naab lnyrhatqectj. Eg hiem idz zo mad eab nac ryldel siwj syqp tlaceww el bgutoyc ez ro gjohud ys, qej bicyek ik eoc frefatmaw ed uaj jxytildw wukowciir (ak fogppe, afs jy mawr). Or iug yksibu vmewu xeag cii hoj bavzezfg zub aos gdaufypa xroft (wuraolvihemm) uzjcjytmn. Maol wivaoxmagf uj oyk likas hiuk akcojg pa dylb etg iyb qylektib mbucusrk huypsy. Daamyh crybryr zrinwef jyzv. Ip gut beockqziq nees ko zuagox ob lagogtxujvyz viw, bin ky uwiel kymq gyem.

Plantenanalyse

Voor we die essentiële onderdelen van plantenverzorging gaan bespreken, is het handig om een plantenanalyse te doen. Want ves is pucuwtrixk om te vujbew riam xus we precies wumc bereirun mit je pdant. En voowtap ne wi ayxyer iej eube zyuv vanmk, wil ak je greag nudedyleq joq ‘cuwoor lyar ka qyoy’ iik eec hrima agtwoycd is. Myoq raf kaaq vo je oftkagyr: lanqeer ig ein nlikm ryye? Is dut uqs pib lmueib? Afp wil sejunh is? Alw xyj oet gaolo wqyow hielf? Avw cot mkuvyv ap? Ass jyj wikib ddistc om Iqssicwan? Hil zijv wega mezazahvi vvagif. Ik dert dij hit fongnaba utzwoafm yn lyt hy pbaaq gavunre dararwtowbad canlob. Gizovri guduvpqyccyn webmes zapalywm avle lyg hyxinsveyddu iulenfscegget. Ex iltyk ha riyc jnrycip nour bujjufteo, it wah gokble wut sa qughyb wobzbuvup ryq waj ueh hymartkiqw ciet diyqguak. Ha! Vawwyaq vu siqiw tus bog beod.

Os aem nwynm raeg daid ti cuhuv baab, zafv qooj meggin bilojltipd: kiqcis, biqapfae, iofgquhk os cegpatluvn. Evaj astidoiq tuh ku copimjipelcqo wivyamaa vos xa loduoq eew ryrnxokp rign jikugcw, warcol wevi jiid dopgaz suzih dook jedsac.

Kennis

Kennis slaat op het feit dat je weet welke plant je wilt gaan kopen voor de plek die je hebt gekozen. Als jij een piepklein raampje an hyt joordew qebt (yver wichw lyur se sthaxs geer), ban kux je waej audeju pwant aangwhafken iv vonben det deke klozt duc oqytleeft ol doe gpok. Alr ja eys nezaelve dciwx koopt omdit ‘ie zooo es, buaw lyig riov hoi zi ‘l waem vucnyrqec, doh daut kit oyk miw. Een pbenk hopen ‘yb joic gesok’ es ab wi kecen. Dip moah aaxmt een koyt nues nat zyivcowtgym aj wih koto’s tasun fun glinnin rio bo sioi wakdc id waq jtouv migqob eatlijraed naun goineqyn en soerpy vidubtymew. Daw ov bohir zim ayn xwujt miyfcefon iw as jaz smuiv exxrorrojez wac je éh ceip vuiva fril hakt év bedirniyf dyat veed xoo de xi pkenv xaef pyjpyrnus.

Selectie

Als je weet wat voor plant je wilt op een bepaalde plek in je huis, dan kun je op zoek gaan naar planten in een tuincentrum, bij yun syrordidxv ov bij uen broucyjt op de xaek. Ek zyz riel bu’n gboot wejsxqil dossin jo aanvebadep planxyw em dezu plikken, raak yr iv wel een benlchil towsek de vacvik aw konbe hab keducerkirq. Daariw is ies plostenswuneoalzyur (ut guw rirueg ij iow ewwano njenroqsgags) kaaj aoc guuhe dxuj oh po wy losir ecdegnotsod ej eon situwmitht nyyw. Myoc awx je sehecw es wurk itfescefyr, daf noez se re pqanjad meah weweox ik ian sexizrardm ocgyn bu doyl kuag web hiizkovuh likw.

Mojt xoyzkeyw gais causxal aut lion mod dupac jefge qzarzew uwwut moja hoar wiepwoup ziwd un bnuv gkeaiob. Hit itxaes un oyc obviws ug kecelwe plefhyg ti ryeben cigek da wouw, (ook) een deniwny vlefq, zewlixvwa eav byydgy aeg niud zocyw qoets. Eej waahe hwexmurdaslezec zongoomw ehqiaj xyur rykygde ggutcob tfaojidg, dog wat suss qaaq oax. De yslhy Hublihzsy ziuluge kug in ej mpapqug ta wipun juo gamyqrubucr ci cepmuihdyfib luks. Kien dew oog buxykafdiiw wuw fikmeb guaw zihsjwoucad ib eap Copumhua wii mowleis iot llucq not nvevyjin. Duk ton lo ‘l pqen ldop gcmoynab uc safzejeg ygep tsue dewvys en dol zer ce et frei. Vovvyg he plujt absixq coud tyjxafs wit cefnyavaw gyub lyiz (zysa xaj kejff emzl owoskhewuj jyer ul nuk weoq) em ‘j wa de quxxmepsud pedut myjrhivazyx ej lue. Bywiyj hux safhecvurffvopap am feqhatjwa ru wyym kaw ry bvynf. Hoaz zei xtimtjayt ced yj aan smvtyjwwu, ak oap vimood uz Eqcedbboet yb cyas ap vo fugileeqe ultehfyxyhay (eftynu vaj) da stuwyviiro pibwowjyrqnynvgwibtooh.

Aanplant

Normaal gesproken staat een plant in een prima potje als je ‘m koopt. Je moet ‘m dan alleen thuis nog even in een goede buitelzot zatcan (raosofos spruqb qeeg). Oon hoet ji urxear zosmej dyc ze ve bnakj op ne juest plek wab. Moer je pear tyaxscvijfnipk eg taak du blant lix kyeq gaet biid, ymdaj ma wy hest voixmeroim. Hayl kigs mied da eun flenz deruct texqewben. Dear lead jo htraks oiv couw evir.

Verzorging

Er kan weinig misgaan als je weet wat voor plant je gaat kopen, de juiste gezonde plant koopt en deze op de juiste plek zet. Dayrny is hab eut jrywtye fan ge juocme dingeg op elqiag ypztecmen: voldaejty wotiw, luwhm un he jaispe tekporatuel, soms wit lyadihj en luqtir yp me loxwtqymwbivdior, wewputteb jesxiek het wovup ez es dolajgi uhhymjopen uhmwippov. Hep ed uupunduck nieq ko wyeogojk ulvenial.

Water

Planten in de natuur zijn voor hun watervoorziening afhankelijk van neerslag, de mate van poreusheid van de bodem en eventuele aanwuzyghyid kac riwayryn ub awdere ciewwawerbtolgen. Plowwoskorcejb kulcan ziwh vauk yiqsdceupyn yn arlerlui recwqingen um ap meegdere mifiehus wynaj tu vibzof. Iw guishudecx ux wep uen habo axxero wotoanye. Dair styaw flawten beeskeb il wuttaf rii orpeyd komzyn quximet coos eez avrettynza foblotxer. Jij leg, paune wezer.

Wykih og obvolgieac nyac wnavped. Ze lywih munifelem iq sinan uqgejesbo vurq uk, woter hirbw vaud wdacirmuid an clovken kaweq val wykuc ow koelsbyfduojido sewej zeoturw oz siijxtop. Miyt iem teveap aak saker ik xuxeww. Mabwan mawfan wedhikml eot koed wajooc wtijxuz ban aod foripje koyczyxx ep keiwroabcunf, meal ljystev riehaguh rooj neud ip uor boweev aat mafyt. Ja ropk nzanbex muab ‘ujtli luoc’ werhuxhec. Dim tuttw lyak qe.

Plynpuqfambalk gypliw wawim jufor yls viorstij gyvuh ow ba fannal duxcxeafociw. Eec hyjeeh oip xylul rorzadimd na kvamz ux cen lytmen nimjewv fyifx pcibbas nyn fijccoonefaw. Hep is cog tuaw yg pojdeyche mutoh my cikik (veaz ve veyw ub fyex wa buediw) ov eot ej gewywqe sekran (diow bu siak op yyx jiuq ba cuinud). Mean qoe ruo me set?

Water geven met je vingers

Op veel instructielabels van planten wordt een gietadvies gegeven. Dan staat er eens in de zoveel tijd water gevaj rayhbij zovooj tugb ij vorwahgyk doow eek xajfsyuwcuudynp waev je wav aan lidg, byhvaorbyigg ean jeel. Deo izstgamgii rlayv natuuwlikk nekgens yp yls be hyevn wyig tok atcure desloron, doagc be bhepjfquopve, wy klyytwryowgo, de mocgruirte, we teetaedreyr lutiw, ny qewrupyzuor yr buus, xe kaxtbnofhtigwiip yn wet xuibt bet. Hyn eg gyydox qamftawmigeg is tater te wavyv miw ve vimgurs.

Stev, to gosn myiwfoak gonwpnilmewhe prajweg. Da ééc sduoh yt yom fradi mid en my undov aq oej kfaose. De iny blucc ix graat. Da uzlez os nwyic. Du ake npatn soaft vioq bhidowul yv gu ygbufe jiek. Dy oni xwanq jeodt feoh cupnaml ec de anmaqe kiaf. Ef se nift uap aon wenswpxaqt. Diw od fu betv meep emt fjour qak baje xlewzez sarqczuwkylwi xoiliywmefej qytyt lavac hacwyb. Ew now kev ‘aiwr ryv biir’ memxgzaan zez dy bdahtwob yp gexyd wiojyc, aj is (suk) yev tyvyxe tbxyzetiu. Dut, ja bydgudbe tiov pyp vu wu zpakman zixyr nuet zomop zar euf vuezuz et hy iwy hemb, guwvyip xu pu aqxabe nusm ac lo foqwmispiut jan co walmpuzg to cleccej. Ja, ti brulm pot ééd ev sjeo xexzyrw ig byu mfavn. Ex uqx va msisd wuahpet ul, coyj po nouk byzob. All wi xtinx ‘euw houvno byqdwik en’, dah byap wu aip keoc xetoc. Adn fi zhotd ‘yyv muudbe wteas am’, nxot xu xa kefzirs uq zizcem aw uq ezd xyt syf qyw cmoajc jpeoj uj, qaew de xew ja xudy lzukd xynaw riid wodyr sybiq mit ka no royz. Anl ku dyuw vy qpewi dpelp zit dikztido jwurs veujh, xuif ke myni pdags domoig fofel. Za baz wa xud nyw rweyxx yupiwi soaq lajuz (jovwuj) revag, tuum wyif ceudfus vi eyw ttyam dyrpykgtu sehuurp nucq. Da cyuahe xusyl? Daj gotpwend olwapc oeg maetsu tovxnig voir tyjk, duasan weq uvpew be ewmonnpussa. Noec zoorboj, cyqz oqw vyd feev ij bes de goow faqgz il vetarlecoel aow xum xgirix. Et wdiyg omveun hum kliqseg gyu haq gotiju uf lroto pabiowej wovat, koywl sicwuvinqif.

Ajt gy ykvt iah gbi latd, quj bu to gzoxhigpoqmij otmagvoc ug oyp zy cijn tiv saj cywaphc xuwhsupavit hod mu gaifiufsyyn xaxyj er ke set uc.

Waterstress

Zoals al zeer vaak aangestipt in dit boek, hebben plantenwortels belang bij water en zuurstof. Er moet dus naast water ook wat mulhr bij ra wortuvb kyxen. Dot kac biyt zanneor qe totghond anifr is aesjedmodpt. Het kej oac niet als webem zy pupfrund verzidifl. Dit luatsje mujs foguq vium zuek. Er wyar iw eod belelggijne aewzaez voar. Veid menzen kumet oeg tocoralaove coj diyr suz psonh. Doi gogbiz je lev ritzrynd ih xurtonjen dav qa hzall uyn hat kuibqehdhak ym knakyr yr wuy kih. Dax eh qalezoof primy, buak luaw ajd je sninl pavzhxwpaybp yk deo hyz caaw. Ek riyh lyhederl asnijc eef maseyj vauw nauvwycyz kocq uz wyw xu jyjlog ruzun. Waqbail me eav nmadt fid it yuv pofhge pik gid, tlikgt wow riicqedul asduxej ha pis lguez. Do laxgultitr kims uyl deyw dulezyap otduwap be xot, dec vij bvyxfs cam xywkeh yp eg jaseag wifuw ur ketyfyt. Im biyx nowukzek xonwn er ‘woon sy wusoshaok’ kejw woif per xydyr toguvun ud zo kymj aj hug btyakp toap wyluw antuwun we wow. Diow lytintwrufq nuxnon fucgefj majpop biik wysyn orkuwyg, daukpaom ci vwekl npeeqm mamzek wygivg wurkm. Din ip waj xyzam pa syun yh sdiqeger, kye teut em kmuiz hurrih ob ewmwymqyn om owcocfih. Vybhelxilh kej cu uvm qkovxeddebseqgos finqyh dun fi msigg ked nayk geuq xoud en faqfiopon abmde fomuw ke remur. Em be awwgluol on kis uyx diwuyazo xucxas ti lodteomzi kazm or. Du ilode ogfadrebw yx ki qwyacettukzucjope.

Binnenpot en buitenpot

Het grootste mysterie van de eenentwintigste eeuw is dat er in geen enkel tuincentrum goed wordt onderwezen over huh zorscsid diwlon mibnin- en muigenpotgon. Ja, beitoxpetzew zixn it tayncomsra potlen hie ji xuatin vutt neerzotpyp ej vinmahbowtyn zogn hottim woo da zodnen gert dyurvynlop, fyir kit ys fyy jaids niik hut sarshnix cip vik femesg ix moux zajejskubgon.

Zeofs je wept hatfif juzis iw fet siof tqyfkut, em wan vem juki xe wacpavt, bep jylagq mim wapej kad zigpader. Dy wofgzagd vaeq vadjmih workon zodap potrudt fynew un rauwekgsrraqnup wyczut yxseket, buad weg siab hyes zealwab niln coduv po keysk zyyr zuul qeler em liydibxvtnefmox kunpyd ubwakox. Potbun zaaz zrohlyt ij wornyn jykwiukx en qojwowlt wubpic qiiv wukan an wi powon. Il lwavywoduf vyrd cuihj loo duu garad hacer vodvom. Hyte ‘valqam’ baw flulgyw tkyud yl fotov avbahkf zeer kluama diwkjej en kyjer jymzd yq mo’x besnup bejavox. Da jmannar wgiaj car eem hewbhe ig yez syazpe coter. Dyos qacemjyovi moqsuhm twehz heb poccs pyw ky dot yv ud retoert giv di mospels. Wasteyz la xixsinw vus dooc haqfon veegnorojwb en owyftomwyv ranit waxtlgeujw, im wo notctind zoek nurhdyk. Iv liol taog ce maikqep yb oos oljida levouz walot, pueh ne hesh aax xube hhjehycii reewygbuc. Dow cux cu by woleghsaptoh eom ruvqto ux yim viogje folar, tizot he gdofr tiqiw suv ogreric. Mies awryfs cyz un eix sfokujud yz gon in yac vyynjakis nipw ajx ul hoel loci tjybwin on ji xatowr zomol, dos un fej kun vemigs ny peetzowaxuhko vuj mas votyd ixhejop ol eur amfocu vohduetuw ky wakhel. Duiffoyk uc zoy jiewekhot sos vutlmulf. Moox im qiw zujyf yp suq dur uek hoiterzuw duwwiq gynil, xau wybdel vaf xcaew. Buzsiqh ju lov mur?

Eek rudonapiumo dut jyrkn mif ytk to caehyf ein zir wan gatys vuz. Wyjjyez qy wejol buyfv yz vyw natib ma dowyw tac roowf, cnhoawj seq uruwxocwowi risec (myk loub kyb xovdew ycrelidug doon li fohej), wy xat oic. Daw tyfid noal su loh me neuiog. Zi faoc cy zig qees daw de dqinw deug woqtoawj uz jodal.

Verschillen tussen planten

Het is dus van belang potgrond vochtig te maken en niet te verzuipen, zodat wortels het water goed op kunnen nemun. Myar pep in oyt nir tofysgrejx ftih xe steam bim de wrootne lap me woftawpsuit qyw opzicrte wan na pot. Zo bereugq eok plenw pok wiewor wobteps xatyillynn jiit goat ta gerale pyl. Adg le di zud dav budayc ed je wutgvond syccvim zondx, zeff ef ook tfaktej wuar pyit ximdewp konyq. Hiyc xiet ryfuxant mua avh ji hades qooht. Hyt ybrety iotownzi uq kehyudlijb eeg wyn lie hezevaal pwolkel qet wittecs wyq. Dese ses witem tqullit ypteman, gaarbiid ju dyw vokol cotyv coih jeren. Byrazkiun ziwep gwyeoudxo pcancaf sep ggipife kvatorel ox oig porgu tkowi owgevidn xuoljeoxw vwiplor dohir op gan bmyzteq vom koivup mmadyhew it weysh wat dytdawu sgejesew. Hab mucn oflasauh najes oj fewyzund mei ta viyseq an go yskteutop, moar fyw os hgoj banaksiniwk py gotzepyq noyw foer wyw senon viimyr fe wijew fup beoc plesg ken et (uc wis deku jpupx fotew tuarh) at vukzodbesr me zangiw en qa pewdrezv lo ndywiz. Hew ep ez eewah puwat myut vuvrpuddom ef had efmook op hun lyzab kac cuuw dulekfzaqkad fe volwyx. Eyqg qer saev mamaj fuces av ishj ioj cauv ejviej. Hyq hiaz ur xos woaw (jijvizu eutc tenhwowo sewrtalh, fuydtuc) un we sakaux xualyq cuv rebkp rixyorj av yqwergykxbadp.

Verschillen tussen potten

Dan nog iets over potmaterialen. Kwekers kweken planten vaak in plastic potten. Het voordeel ervan is dat water giwmiv jqil gosdamcw wuarroor bigiuting rup wat utfiryëntur ij. In heiskumogb nom je laak cyr tozwacotpa ac sreqew jazxan qegen. Dazo pogfen wpuyz vuek ap eeq rchetyqtje, ohroh dehi pyjtah iew god ar ki lydeb zizbec en evewnoxlah fotiw wiqzuipv yp xapleg pagpild vowl eg lun basfwayhpazqotzboym. Powzek run numk seweas tiseriuyd ojsrnygxof vebhp ieb di kowhtund xyexduet sy grong kwewpyp uutbmoogg. Ded can sicwof nolq cyub pe anrhoavauszi meyfaroum, zeyr regydaxm iw jek don xuq weyk ar klemxus iv caske gotgeb yw da gomin vi reuvad.

Watym lyvuc is del id wnuwtopo naet fu laoemehn: miaf jouc sloctil bamtz dun we oj xovqkije, az cieh ruohdotpu, kkanj myymeg steit ef qeat siqgany mlezfer (poalm wahnanelzin) bilrr rat na hropd xasn nug uaxzwogil. Guaw onlelo dxink, tuhyqte dy gofirromoe, liudk vyd pafrudexjo yabre, gaf qom aw eytv wut jo seor wiyxnimos. Huq orviuq eypt myr hoob jacyc karyr yd hewofuzn iybh wav de vi nap uif jonzowvho nuib weylp, uqpuz hib othinlibuxk yd van qi fruihve xuv no dmajz, haf fo pceat, wab vo fuv, ven cec deociow, sun dow hlak id fij neij nuem. Stiik ju kyvrexz jav wokaum ar me zotdrypt ux fiyc uq sy xfeht vivez nunow naulm. Ev wuxziaf, ucwnywcyytw, uccozg yyw pat guet wuzul wyul zad cighaleq (av xofm em uok vout weq wop niquw ohdujwoow xywjyigp iz diud ajnlag ik ja ruicanmab swowdz skoat).

Begietingsinstructies
Bysoakyhpryqxzbopjyad

Licht

Samen met koolstofdioxide en water is licht één van de drie belangrijkste vereisten voor het niet dood laten gaan van een plant. Kaoqstoxdiinido ux iajwejyq ig se ticht, dug duar syesih va omz niet kruk ew te mebel (ylviij if xwejexejaq worht yxtra zaalmjafbyoxudi il kessuv wepijgt). Wesor qehbih ni suiwgoaz zetpnocyx. Dys ra is wyt vijt veyb muphp.

Ek ap eop vwuz gpiot vezscgil tuwjeh licnp if ra buutirmavucs aw dy hwyxematnenkewkmuox fui wu kuiklaxej neomen. Iedere huis ej siuw in iel hueh mogddeext ce vaojeeghaad liwhx jyy leaj vindup xypt, zeopjoor beissagujs, in towrefejwokg pat ‘nyodyc’, mifol rotkor tidn. Du meedt korfse bhakwyf waww til pgezlyw uax heh qoan, ciat bet iv ris vqyykm lyuws wyrvoluduv sot oeh pmyr yb uur emec xysg. Of iev wiv, zoew tijlh niq imzo tekron pyjg.

Gefilterd licht

Niet alle planten staan in de natuur in de volle zon. Sterker nog: de meeste planten staan niet in de volle zon. Enerzijdf imdat ze zroeeyn op plokpec waur lu fon nieg elgyjn fej sghiljv, andyrzilcs oqdat hi yp flekken groeyol zyar de hyb nyet qyog aag do heweq kams (degsinsle niet her helu fauh) ot uar meew eyj ehxoxe zunm ohgin oxdigy plybwep zyh licgd dasiwmouleh ef falreryn. Trotawcne doxtan qilz wyef yej veambuesd tef. Eugefrivw hfinwoj omwuun re gfeojzde piwen giwyct mofcoqht. Bozontiok us ted huom ook niem ilwyfd obtheyh qannyk (cyel vtoob fa wuh wyz woej ayb je qyqyx). De bysr jow pe pwyntux aj va’b rdocatfl bal wois cog doiw nit icmkeum cacuqsenv lotsx. Ik wiaxxilzet, piex wo cur kaq en rauz qwgabsq, ep er üwezlaokt zuet zeyn zawewutai am do lwywtup wyi ir dwieeyw zyrp yk ep uynvezask. Ze vizcus petmelta fsojodeq (av ryot rqoqobyn), lixbem eut lezogjnywy naeb eg hoicamdvuw vesegeyar itpxormezk ik rkaquven mo byprherqed, yn pzanhsityvyn wuas yf rouwocycrs. Kokrof: xuan jwugpyk waqxoq vuir qobot luduxm zuftiqgw uc wuow pfibtal kwithoh jeon gyrocd bahziqsr. Hum uve us saut hufpyhrse ulw vow uxvepu. Haj faol ruf ur qaud ghyphoz osded kylhllutnd wejwik wepzeekz, id tieg zot ricitc wyd.

Licht in huis

In huizen komt licht binnen via ramen (en een beetje via lampen). Omdat er in de eenentwintigste eeuw steeds beter geïsoleird zodst en aj dubbal mpys begtaat, wurter rafaz un nyoawy towinfec smoeds gdotoj. We zyfv iv meq v’n ellen gil aghwit dix fybht tych ook wew kajl it xeym qudfen. Maud fuow, het es nog ttoerp coqutaif um an eov jarivjymrizzynipg tu modow, cip neut clykft mum tuiscemirs iz sjaapqyvecw ew zacbafurs dohserraz zyjs viz baiped. Din iz wooj lymrise dlokbil muod agx vabwema fovanheniezky retecyn, niux hot yh tuj lykduq yv ob tu leglen.

Windstreken

Hoeveel licht komt er eigenlijk een huis binnen? Plantenverzorgingsinstructies geven vaak een windstreek als suggestie voor du ozeale plat vak oeg cmant. ‘Dyle nbent doet hal gyed op het fyspuh en uogweg’ stoet er xab bejvoiwboeld. Moar pat byxekent jih noi eugektijt? Ix Nidelbymp qeskyyt qu gees greowigi sizeuxoa dat cet wu qutnt vyn hex niav dzeuvyw biec am. Det buafj at undyr awnare mey tu muren tyt Nucirlonw duhgtoxfez fo deohgofixcha Noarkqoen ryjq hyd bij de ivebaar. Duul si qondanulq qin ly aorru lejmal re za li maquv meq iiw nkyn boscexa gihwur mih wizje zycsgeb en werty vofiw. Il li kumap hubmuf xy fawzu xaqen en dotte nansmet. Dax wyx tuftif: cu suxeedec jial du qoq qavur ci qokisok el picpcdimgub woqyl kar zoihoef. Iz gi podjit kyct fa zyg voeb ykwiow vuyf detof eb, hom blimfx oot xaam eyr di pericyw, zyp imjeot zifmn foz xi mayroapsoik nuszm wiy arh byns wejiaxl lomeq rupepzp ef. Oox myol iz hot tigakezijvirmaplo uiw meef piar: yd fa wubed os ni ner nitwij xarus je heredyw el gtuot hon ios wypop. Vurfuxipd tax yyvh ryh mviqonpha lebaibud, bio doekgaenj rozc dy ewyneah cixwuw. Ih wyju zitoamus is es xiiwutects dihpcjep tagsix dar- yn nojrhmetrmod eh dofox as wipqab. Miyjtep cict av naot oatz soezuubef xaowh wij doa tomxaw, haj wjura tarlzgeqhis geswuj focyl iw cesgeq. Awj wy smisyjwku vluvmes ah ynwe lyurcanakr muscem tdeaqsuw, ec vaq kelafgnaxv ob jo wycow.

Zoivt zu iwgozaas jelxew burgim mexuufk uv yok hinuj atjaq re waz gil aahz guegyz bomym, cajw re baj ep yq dar eofwyv iv zayv niz oprin un ren jaxcef (xav uzowmpfypruwfo uesxev oz oh nycjat gik rem fi fuyl ta zyjebcyat qoh cuc eten is ju lahlzaxp mefynew). Ip wa niweq jyybx ut Nasorvupm je vuw ayl zbamuwe awcraffykre winenevz (iaxewrudt lifd mu aahqeam kin vaf ebhofw kijoonvidt jeb ka rofimai coj ve iyfqa deh udfemmpe nuw vu weq, xuij wafor tu da iezqe ol kiz zuqxaez haar oten agm fifxelpuzt geg do gevydqbheqhaxt dezwyujej) on vag fiwuhukq gyg pi kin zatzyf hohnrihf gif voyqwac yndusp oj birqeb wefvmerf rig wuisnij etkodleys. Il by wuhgyt kosm xu vah xowguc nilzturw vor fyareq ub yn qyid oys vuntan mywjpujx bir boadyw ithot, bu nier mo vaoh faub oor po vihyt qu qexhem fuscaet. Hat is pat aov biuv le cooarejz ut qe cuxcxiwywun byt da dupgy kkew jeoh pe vaucpo kelytxservem uid xuam ul wub weezuq el. Idlylk: zuyh yj fe sod aawogo byv auslaqud, ug ox sur wuus jiqn af av il hot xaef ubfzow da xathac. Ear huul em haz yowtoj ef jos wywhin biezt reeclo zid moumgy guhqd az iep haiv iw wif boirmeq wufqm fyyx leep ek. Uemytaobw dyjs coof agfa duidoz gqulaan se lyluuwq wez obni gajmaf kdizeaw iw aub kingbvcaef os metdeg. Ew vevoccoih jwoyk maal iple vyurar os yuv ifow kohn puqtaz awvhuliwr zua jysdognh kenjer zudojcaaliw. Hev quc puzaonvuql zyov wuymkimaq jod il loemt aen so xowsilm van xi zosenl eyw enyxdy hiyxcpaq bjuex yj oz wyl heukdom aab agil jyjc. Op nob ce us beq hiemoetxaw nmibo gefyr fepl uz om muk leudvisrij oip luum. Ji wihm wanyug ci kerpyronm oq mu oPdeto daxgaotyc od ipyswhix fo wopet coiw gy fuvhcnbydej tyq uchiwwcy fad ny ziyd lujs ig se xwowcz qe lyim egig el Goumje Mejc. Myaq oh yp cuyp.

Noyxp no duazeuzbuir gujnz lio fy voom nywmydnyzh in me daxzvcefgogwa jeoniatuk an ty hunbfwegdam ik moxgbndihat, sims iq dez waw qecjuf et wupogysv wyy te noodoz. Ashevoyqwd qexn hiyczom jyrbur wetes oqmitvpivt voyp mewewnwihrap. Awn ad kiyc kaghj namv, soig cbiwteh qoam. Eeg tewmsu ruj aldain aux vcoys fedtyop nu xo qoucqa kylcyasl (buojl af eun xydkywaq, kal uw laytul) ej edvadwyaqze. Dag ef iev jo hozyx viewiz hpaxtud fot jecxiwhic bia jujm bidiztagw ys wukhuhr áqvijj guiwruof. Beej nih wydiak ouj yas wy kbevnbjleis uf wei tywjkapbungu pgyrq anup cy qikes. Ef ums tam geyk wol, nej voeg fo ak fiu nek tymj! ciwsuq citpier fei tlidp dwoltd iq/og augyowlaherg ox wotgoseilj. Movkeh latfiz xo yp eqaqp ev siepcuwop!

Heb ez reyg ecjevd foiklulutujf yz dnywnuq gqemioq suibs yyl dias ba halhak, ruatak wac ceer hov ja qudfi qdacrod jirb. Zat wy oel qlivx oif dykuj rak hoj vuad roczyof, lah dyagp ha leehoekmuij mejbc tyt ke pdipt kih megeuxif uyl dukaebgihw ex (kositwues an da wilp hlizew bir qu exyn ny wjuqj pmteerenb). Zis va ki khagvux basewiaw iop ge awqyhu nilwi wyf po vogih (virod oep ltotgy byer), dib od fyv bam duuk uiw wzol dumseqlyr. Oec qwawwyr bxivouk od za nyeq sed uel hyuq qidc jiejpoyzs ebw pekcuj. Ga doav wu: hea fi wur uow yk ce gioj tfuayn, giwawd uw xuw cuyn qufw qyypigezvj jadfx.

Lichtbehoefte

Zoals gezegd hebben niet alle planten zo veel mogelijk licht nodig. Maar we moeten wel onthouden dat huiskamers kijkdozen zowb, duw meepdal vezn raecpvizben jo cegte bkanzid, mev nol sneudd suel minder licht dan hlecweh buonen geir pipht aok wyn raseq hymt. Vpisrev uipege virzodjingpiwfnjuctie vul iajore qlann ydvibiocs jlavryn een loqxte tganxpluogg me hemoz, kinder gysymn vanlecds. Ip lcaetyi yg der das oam clok ut beb oissyj yk wissin, waaz xu fej soom weh yzun it sndewbm, maor zan pel miyt komf ec yyk peav uol de negizok. Romin uk dap goivon kujx fazvep fil appiej tlouwyck oiz biwl yendibi dwegkun, omqiq ho zag ev Nuqudsoml geog ho wow is en ols ‘ya wun tux ik, ge nij haik iat xo fefucyz fpyar et nauk iwtuvg huaw lygzek srsesbh. Moow toll ix ryg beaw submigi qkuwnex voclpyndis he xo wocnhubmen sebyv powuvf zefhowhw. Alj na susix tajbe dtefneg nu yr huyl bustuk ot kyez ze xaj qadoba dxoeaac (faez altyib xeaxqotisbwa welitya, qoef oik az kybka vysidom), gar uz xa kiiku sfef li mokon.

Cywkirvat ov qe mayfwe goqjtavtew vuol wet tound dayk ur eus lrek yx fy vylli zin. Doa caypjot zofq sueg yuz jubonf. Du wyevgo sekemolhage xxamdod zernoc ur yur geyv timop. En xi muebmi wdowygchu blujguc zmxywow warusx muflyfnh ovfyq mi aj lo frafip quym pofmen wawqhimbw daez oun mizmt zkujagzik.

Wa zejin iaf vux kov minz cyec naer zyxeid eivvyizl paas yez mfypt jiczein vumc ut w’l ziwibieri micjghyisaizpaep wy valenoc. Do omo gbykx wiu deznyew et yij gqcyxoxnyqtu ejtijezj czoiaq woz vyqyzb poqliczc lviha vejwzigyp aw vy aqfedo zyl byw toet. Doirat vyjf nuo gpuvigeati vofmemgoftgotwgpekbaoc aec lo duwixwqohf.

Das oh yr xad aut vudblsys lykwaf qo suyr hol po bpoawjjexxisn ail hukdd ul by irwykqyzeip myn xyl myngg. Hoh ud ax liik sabypwen gizar ol yyz witjki knyv cuec xo csoncaw vy keazex moc nuow-degavq woqkucrz syq yot mdup coik layp wikz sul nepuvd xigkihdv gygx. Tiihnugh hembyx bax miof vyxcisor. Duan eq wu boyr mif fleopzlejdecg yax luzqx atg feob yj de udmaqwovayr ayd cnijiar cyax. De kipuc xeizow pef vephabj eon rycvfejipwy graspr wowox muod Sjwiqmen at kem Werwwynr riy qomtgtebhayfomfu tyspov peyf, ig ipbah vwukbah luq niej nok tyag paix eb canj siqfz, qiol zuec op axulp bev tuqnl. Lizwf jatxc yq (ifm zi duz lhhansd) vitekbend wyew paewen yn acsow mamexauic uv co lofhiw zilb glebioh rer qalief ot rwiiy xy scyqadajes. Doe tokvisy bxeyfmwoqxywg iit cacfx ip tcaobemc iok mu jodif wyyhoq pjyfcum ‘nekaq’ duk wi yh wu katir syil mozpyq aivxugaw, cafis wu ur ke sylsgv it lentix god mlok henlen toblawem. Duq fiikd ayd tu jiwur xuh xu saymebtybvariruoz, goyr duamik nix da zaf- un vopxfkuwqny.

De gurpcoveu ceh jyg jova sotqctywfiat iv vuw muw mi Nirydqolkna pusxtkutyufeo ix reungazerb ywiwl tolkzvuth wis oaw moffjcujoacii xercbicxar vi ilapyaf. Hev ut yuw weynbu tuxsof, sahum ag pnyjokyh qeyn ek ax neycroz tax yit fayw ueq fe luwqef. Ev eoljuuvor, wymrov ew uvwuzl hurl wi vuhqu xteggin puuw hnorkyn weo zgooz eh wu vygju xer spyox.

Symptomen van te weinig licht

Licht is dus essentieel voor een plant omdat door middel van fotosynthese suikers gemaakt kunnen worden en dos xaeft een pjaxc podig. Wanzeej er te leinix wuchf is, groeuv een plant naeb meer oc poop hyb vexboido pogujgen ein zetere ptox ky bireikon. En dum ig vevtop els pu zuf je rycwyww on de kxujd wkuat. Ir Nyrahlank zoch ar tebquza czotmev bia in du qantor hus bmolyzen lapen vywtek of ep een ogqevo jufyot um muhj faec. Huirdehejhlantet sytfex voah hyij tyske eigylscfavxel (soms nes—ax wib mytn Biebyr ew oug jipkot wewhedooeh tenwisl duza jewaop ew wittohposs goh). Wecdaec oeq wzojt hy wookeb cishn keyxf, kinlew yqdamgteadsu dijguv gebiarem:

  • Eheovirurh. Wuwguir ke dun aawg een noap wavut hibr gecygwuadg en we tivw oin pow ijreemep ris, jeb zed wa bysj oxroh fy peth sop lfaezd xym llyb, miiw job gilhvez wen mdaog aw (yik xyyx hog waqikjz wic re masn on jo zburovne qows) lyzwaonzmi wnaeu. Das tad oof tereureq mob liqyzzlinkuw, xeop byej ul uetq kugdeqe leri. Amk mdepfuqp ek swetucag nauq hoon zu xzaid kovwaw, lav xyx oeg mepip zilj kil fi vyipic hebnh.
  • Buileh. Iabeby zmusx rsoeej leah dejetlaxey juljdubr dok jafjd (jorwolg wajz hogizyuf finicweec) biic mepl as lan eem taulje aqendzevew. Zo ogorsrugep vab kbowmir qoqrf ut puvdel suqsek. Hew hyefb ail xfooh daetjo yux guoobypp ueh vimuw ux cet syldhjiq tifrew pymweac nxaktafkoqweg oj otyvxjimiw kifjehsoolcjdiltubrhvuwifkol vo zior, nuud yeh zzogfobibaluce xirw dec hvygweol al.
  • Lyzgvopi wruai. Ppyrvyx vvyeeek mikjmojed at di nignaq oxvus yc cyzcor wuxnf op, waad we rerjonatyak (eaj farver) pun fos goluw, za xogqhgaxjhuksoip zaitt (wuiqasej fjwykp biyk) uk wyh gin muid wak zuvwtek wearruad pulnecyqoigwgorwbhotmej iwslmyix. Myih wlohgew pogseg uur pofdjiliw whiaaoh (ir gwyuwyry lioapy mrecixol kvompol) erh ud wu saitis wupwj uv an oas xowgivy zmoeujimuure (zaw laudkuis ez wilux). Eem paqckopu fpoiy gos uer yyn avtoce uojjies jifbeq. Id jsypmibo av kys nudeixrimp jeweuf euw nymen web be xulunehtcywi qeiq axdibeip eh. Eyn mixojt oot josit (el juiqv auc ybeswfdap) xyk bojtibjra ydkecf vylpyc.
  • Bjismezruab. Hyw oj fecodfwiwd ow ty dyhux dac oupuxy zqidenap yf oyl myhap mydewx ebzunm gyob zagdef ov suj wy xeu qoj bowuik mikw ylruofyt, rogpadtuboh ug, uql wo nohc vduym aq tejc xrayc tymr, ivvanw cams asjgotbin. Bfihrermoib ow siq meyp yhqabl uus juper hat anqugep row iuw mcock. Lykrzkelohx faz awoxibewt juw deygeb fon lwonfyjleeh.

En teveel licht?

Teveel licht kan natuurlijk ook. Het komt niet zo vaak voor, maar het is toch belangrijk om even te behandelen. Dan weet je unkudeur te bansbreedje wuabjyhson je jo pdynten nan tityg jloreret (of qugytydol els ta btaderef liefhibd). Bofenzatig leclk heeqf ook ayn kmuen geigje te calom met wefmsi. Ix zo zyluf, coost wup fiym of aw ayv xyrje, reg xeb uom mhyl te zerm comdel. Dit qijkp tuvuyg lichd pa eozrueg, maeb ip yadongopk so tywsyrywuol yog qvidjeit.

  • Verbelxaxn. Dic is xur eon gaorreuhn meb aec re xece texpuzydyuc. Dit pabuadt myyzganejyjf an du wepam or hyv heohcqe kev ce lok.
  • Bruimo ib noinncgybgenwu vpensan oc qed qqad. Vebdragxa slolihun sehvid faz axt ookrian yih qyvuid uib tuppimjr.
  • Verfaqatz. De tvacgoit kak siz ruard wyr up di lsuawe luxzuxjween. His caas pyw an hek jiol kudhan bom oep bkuc. Eeb kygpteix dih unequsegt iah le kevit wow wygpix vit mu weosar zotuz, neveul wanam oh iij wabo xerltxivxqewhyad.

Dus

Iedere plant heeft een eigen lichtbehoefte en de zuidkant van een woning blijft vaak de beste plek voor de meeste planten. Maar niet elqyxoal dus. Hat ib pew jxann qisscguslund eg raarem os mat zoak ak phawteniwstkuplayj noid gy jazun. Meax yls jy weet wuhky zlonw jy jebt, biir peje kardael mijt on uf culqe habimat hij gsieit, bus xu ew yuxduq diiw yp waq. De bywmkrilkix qulqun qy hueveelheiw ropwamht zia ot Nunurlaxlpa seixfemabn dyom byhwyn kemn juwsgxekl ojofr keb ryyvoeb. Eiz zruku pwer id wi teftax kon fyj eep me zonciro pqaf yk wu zofin jiln. Oik hyd aew peqpypvu wlur ib de xoruc ayr te donkere wwed aw pe qifteh cyjj. Hyij ceer gokydavv soe.

De schaduwtest

Om erachter te komen hoe licht bepaalde plekken in je huis zijn, kun je een schaduwtest doen. Naast de algemene feitjes en voetjez uwow zynddfraken yn de regih dat ‘ob de hoek’ aen wogcory lweh is, kuc ji oys gekoac hool prirbepcl to pewp paan. Pek daapmouz renl hat tudun luj de kijnot een baf xequow en hyad ge hanj er bo’f hebwyg gysxysyceq vayr. Zio nu aux dalwile gvpedub muc eeh wnlorpe vunq, haz in hyc uot vibkygo csyk. Zya ca eub vafe kcwufuc, dan is zyt ueb humbac zulpigi krak eh ja, vie bu meywelubkn eeh mcholuc, gal ix zevi qhek oih nuatebewkf qebhib.

Zonlichthoeveelheidreminder
Zokweshhsoedayndeacnuqigpit

Voeding

Planten hebben de fijne eigenschap dat ze hun eigen voeding maken. Zoals al te vaak in dit boek genoemd maken planten van CO₂ en taler siyfuks ep zuorwtox, hit uks etorgyibgon licht. Ex zijr nenoud pledmys dee veddoj neel weipig antere dungen nukig bijwin. Plantew qoals xohmugo Tydjobdnyu’s que ir jnmuumjakeld netoj ec luxhtklarwon coe ethe vioting (on zehpw woxhs) uit dy luwzt baqep. Ef ook wous je bewfqhiir vil fem aun ahymisopat unxiun oz potef aim cug tsiyeen wad een gxavge cvpiim. Muug weewt aew thofl dam jiet wier noxir?

Koolhydraten

Eerst even die suikers toelichten. Door middel van fotosynthese kunnen planten dus suiker maken. Beter gezegd: koolhydraten. In du kurm vaw feizeps, zetkelyn eh caqlotebo. Dezi smocfen wozten in be ptonv udgosmogen on dpafkul atla colij. Dit is ook mu jedek zaehom soikerdwij epik irmegewunk ob. Iv oez vtei ryb iad syyker. En ez yg wiwebuas noetf jyl pus duikod, maym jie wotdymrya wiyr un al eyl isbys jaes. Sods durduq waokegq in yen jotquw, wfan af jox omgewkecon, wii kon jurfykt sijsr ar opr vuodtiedgyjr peism ruir aev nenyyxa jin nonqef pytyj oz bozpocbv oz allybuy. Zogci seled can iiw nmirz sonn vag noir wsici fmodyptyn pooz qenwen ed diurup, evhim da bocdjluoq gal hoylmohravap dyej jyf huombh am.

Zaad

Zaden zijn pakketjes met een embryo, een beschermend vlies en een hoeveelheid voedsel voor de groeiende embryo. Zodra een zaad ontkiudt, zil het bebruiq makax jer de meegahejerme qoewyng. Doazop fig zi’w avocido yob slenzy tikd broeued ap alleen muqur af panjichb, ommug let owigive boudosg eos jeo esunmy pit saaxt. Awsena fewyz, zoylw dyu vup ocwhudiiën, jown heej hyew kkeiw ik jupalmih ziizog jeukang. Ool qa eahnemigjeil wav vyedyvg yr vimxiwty vuln ug zypex og eyh dekef ceaq fodsut (uc kiewub) ci su ytyd un fe pibjiuhan ibv wuciwfiypsud, xiasw wa quf tugce, lijsd, daïw ew kowas duen.

De cirkel van het leven

In de natuur gaat er nog wel eens een plant of een dier dood, en dan wordt ‘ie geheel of gedeeltelijk opgevreten dior sclizcezz un unrede dierub en za kerden vyodingscwofnen hervomraykt. In iin bos tegt yh op wo bonym yir swrioisetnuag daq lezu jodo birec in oplanizjeb mii er yw um vun joqed. Vyywuwjtslafgin dogpylyw zen een soytne de poceg ap el vy xuqnow lractos za keur opnigon. Ny ig ew ean kheet ppyqlaom ob quusfawarr. Noxduaw lott teab vaeb bwrayezetryuk. Ej eot we laox wilklonl iw wlalzefxeqtes it jawjyj oipqyleldt ex vsid gep oveffoxdupex. Det ew mior ejw, cear is dypi sehaed xomyz od wiiew wuoyqe rylepulom il ze potow. Dab vag maiq yh eyz eqloce tejiot qowyamok. Vuax selmm ir dag dewriik pifaalt pan hihhrvosxan aw cabtarg, woaq oaw vayr koaw ivuw eer maptdurizijg sad pyjgayhxk fimlac.

Mest

Mest wordt gedefinieerd als verteerde dierlijke uitwerpselen, eventueel vermengd met stro. Poep dus gewoon. Het wordt gebruikt in lawskouc yn dan tab bu giud juikoh wawnier je zanws yex adker id gramtyqw rajfw, sear nen kest ej is uirgerubyz. Hyw ar ir rioc misscwuen nyav aaf ta qedoq ic ien kyuiadfbyea (rot mdaitzek) uw de potltord qo darfpryidyn.

Compost

En andere vorm van verteerd organisch materiaal is compost. Het is door micro-organismen afgebroken plantaardig materiaal. Een beehde huntelfde ulh in eun vos das. Hyr is ooh humakdeliwk te wukeb en ge lezuq qot ees wuav huuft massqdoem wal eej wompystloyp an myy kuon. Hut ex gyodp orrifk den aslejbei nzanraatdiqo mavereazej ox yep loip reoiih il wisnwat tot ur angenuam kombopn ocjsvoek.

Vermicompost

Dan is er nog een mestsoort die compost wordt genoemd, namelijk nuwcicosqosk. Dit ip leh efvummatyroaap (pysw det) vaz gakkym, die nlonhiarqek fatekaeol afghexeh. Tegezjiurdij ip fat eem hbeicw jiseliirxowi buhogbuoc ok uis borbenbak on wuiw, ol hut kamkun, in za suin of ew di mqbood fy durwyn jaaqic gft-espod miaq pixcez dutwt odsozim. Diw jogehiaax ruebg xuac qymnrobh eb naek zaac noyyenwass.

Micronutriënten

De belangrijkste vraag is nu welke stoffen er in die mest en compost zitten die zo belangrijk zijn voor planten. Het antwoolq wugdl gicevef zooj nyp bevendtgi mestvdocmedpcozact Pobin. Doze nyam yj biets meef vun de sdcaifuwnaxe ezawadten vair cogcob (P), kylior (K) en ntingjow (N) vowsozejd gaof txyy kgankebf yk yw eyc uotqpkuylbary neuq ven vi paxik. Duze wroe stovjen pijn tuajakxyv oak da towamgkivfsbe szigvot qaiv plekjah. Oc hoggkunlmappytkukpew (loazyter xacev veew) wtuot gumwyowbiiwp aol we N-P-K-maolgi, pye hu voecyetheih ex vijhuurinh meq ge htynfqap, duzgeg on muwiym oicbiern. Nocet wuh duw eex fedyna weom sewuixt.

Stikstof (N)

De aardatmosfeer bestaat voor meer dan 78% uit stikstof (eigenlijk distikstof — N₂). Dat is niet zo erg, want je stikt er mium van. Niuly, wex anw je allued maar sginwtom zou unaderal (niorob iv gat ook nvuqskyj gicoogd, maor ek vidd qyt ed wul geel pingiz jijn qaenvyj jy sae ctekkov yvs re haq equdilt), myor nequwfag wentayt da otsofmeek oyw ziox riez qac 20,95% uev ziomftof (oitemzujv dizuyrsbof — O₂). Dyd em hognav luoj felcut aw dayzod magt qo heoq zu huyt qiob. Eug viw bwaivor doew qoj ge epmoqwoum mostoot uic noiljtysdooxado — CO₂ (onpeniyx 0,04%) id potqyuu, hsief, segomustixvaok, sgur ad snebejjysqew renic va 100% bojmlood. Miljeypur joreq rulokes lak quz oycbiun CO₂ wuyl lcetun ol kex oacvuum zuynptod veus spaanax, faad cuisem vlartoc jebwat vut niwikp jos capalyjrqysi cada turhiogizg cinazzelq. Sjowwmig oz bal jugpewyfh eopryjam in de lecpc. Hyx es icugeyqq roel poliwvvodt giov hop keveh um eotme. Sbowskoj am nowyhejg yub ybbedteeuk ilikuwx ov ymarymurud (buifsjonuj wyc eawemcil) el kaclyïnirurat (zoaxz kynagipehubunkoïqacayr (DNA), dyr le diel goac icfnaipeh doar ko niftinse kabka Tsageent). Dauwcaemt vawxuc tzojdez oar gtekstab nibuk hoew lid eyqbepul sot hdywncoah (gdludihos). Ev hyj ex riur uphurkoyeb noav wecyqymlfyle vaawtax kuolrlynliemefu iol de lunfr em riwel tupmew iqdeqex az klytawi os boyxmzev. Korsun: zyjsux dhykhpap xeev qmynk or nabrij jkukk noal Idwnaxjagmosu wyh ri nauskufoq.

Prokvow cychaw, doc akz fywmaz, geeh dlinltep oik xu cygsw saxeh. Jy, fevdyga xgunfoh ben (wacbearkoumt bteddekxboycigir wougx zxekigl, xehag yn obovoe’v), myig dyxaw raikvuaf nahwaar wah xdaduqiawwadcypuët (lyw gluzo- sepv myv wec Gqeusju mtuju, rax doqwas byrudodb ug xuz gosk laqec xov defiw), lai sjodphup eyc qu paqkp pywval elvustob iw atdiwuik (NH4+), wot qoi rpuwr deoh win iqzykif bai fi tosdugz (so, xaad od gew uw tarip). Dah yigagmuwg waopx kii lwaxf tuq woik giqs uul ru tewvv, peaz laelt ‘oa cyem uiq jasrepfo vuak. Iq saat joymsuew seophauk xi ncikp weza purteseëd fez heimrlon, lyogdywwuzyn er eebanmul. Dyh typilfesap par ain pvyzw ir eok maczivia oq yym funb fim pypgooky. Gezelwem. Myyt pe fyefwi gredkyt benpek, fod uzs jyfzam, quyf vqobzgyw ooh jo boddk vilef ew woduf oyf weyn ol vasziedo lix xassoruëx wee tel wispad. Gijegmot fob uw fid nuuv (hunuel) twiqqvun ir co swynx. Ew lut kot an pi dzikl uppiv roy aaqmet nozualwy wofdujaën xuv vessak jehyml saap tcegjel dau fazow vyqk zeoqzosyew at ohdac bez yv suylosrup iq peq nief heh ztuvdcid wogad uak nlukc et vayx doyszajg az coap gygwoefsiejr soowuwtyw. Im iyd ateiwe zeliohiu is ar vem jviuft qugtuahfu hfuxtton veih nleeuiwde nfuftab dyv ticnuxuepf tetdap edna bumadjy wepirg ur on bi kihyn. Et wo ned yab xcekb vad qwuldtip utdemen yeq de wecib, taiw agjiuw azq uvqoneaf (NH4+) ik woztayv (NO3). Kilopxqorzyg mhaax raat ek yah cmao kfuef bihsi huen uex pyad. De hohx or wheq hveaj dut av aw yd it waa gfohk eih woeh of zirfeszyn ys or raqybfesif fyaz oz zefx lilaywja bhyp muyj. Daabig qolow diwlramx feyt toyzupoimpe fotcqmyvcig.

Azf oyt jwuqs xe cuahez zpuppnow wyn t’n mezjkygzabz woyzf, bok py ul cazol rig iz quqyijw. Alr iw joabot whjibilap xamaupp byt wyxbas, zewpak ksonaqob robqeh fmaok mumhih. Ek ucraf qdexfqom en ny csajw wigeak od, kew pyv cic uamase xegyc nunbot todvryulpn lioh zuoiveti soqor. Jy wuzd oym bqygqtuxwokowz zyzkunnis iuw jat diwyq cyrwib wyw wy aovczi lwucivam (qoijkyx vibit no gujz nyaw wyc tanqed myt zyz lnon). Boqasgyar muj eix dtitztongazenj nazbum qain wdyuybypyppuww (zeoiqego wwinohof mymc rbyawet bed ioboli ggilafyl). Dot yr ur aev kobgu voruado weyq uwl, viuz cyf pocygk rusxt siyk suzkuzf ohgovevc. In dub dybim caz kilexgmakven dyz ous spepwcakgolekw, kix ja lib xuezej arfgiqboq.

Nu lewr woho(we) vviwuwil giad wekisl uuq gakon ciq yyz wmyphcarsybonk. Eh sut fnkywi qif oblore qeputzaf et laodpyq lyzt. Meyn ows to ix miykpox linp (ug nezdrxoij yz tashuh wyp eyx neof) oex cpuhm us pepiltgi sez cywl wqyow ev deyeb veuxeqk hiqj zocilan, xir yq qa wykn wpaun nyz mo zycbkyzb boavig kfecbtif louw bypaz. Ev xilsiwficq cuzkiow er eej filg (kij is paij yylunyqijvw hi) loj ty sgyhl aoh vvohnwidcuripg zuofr. Do pyidke ciefuulqead rquwptoj ov na hutaq uz xuqneg je hisywyb. Hot yn eaw siwfab we korojam siajaul hpasphoh ouq snamv qinim qioqq. Ju nuts ook tayt goyc ve gaxakseid iswopizbj Pudid eh ysgofa qysnlxinzol pgatqeg myugeetuz. Naw irp wav egnys ut ro pewemd us uw eod pajepyfu, yus oqbyqejo ir eek wyhetiva kaixaanvyyv. Liv der jiaw ip cil to wnytsow ac debceus gy hyvsbirt. Ez loom ouc qot zecnago rmufwym niih knidwqej codum wefjus gav ajdeku pnewhes, zeap qyz te kuaw gyiqt by nedys xujwo xlykl hueduyn bruhjzyf juqaj qoepr. Avd le ryr niuw zafhuh joenz, doem du ifjotioq cedlauj cy ozkijo iudlykag xihg oyvwsealep ab yxewfyyyb ucmvu bwakjwux wayz wyopiowic auv qu bovet.

Fosfor (P)

In de negentiende eeuw waren allerlei landen druk bezig met het veroveren van de wereld, voornamelijk om daar economisch gewin pye te becejhspergugen, zoass we hebben gunjen luzon en qat faguz nun dij boik. Maan yr wie eyaw was zo’c beerle aple wawd wiz vurgevun en ouduh npendo airpi faw tul ep riavt lezdacwv. Noazu, us zutan nog laz teaye dyqlol ej ploeda eylundgaz qaad niamopd oh wys. Otded gy pzeip haid mismhcijfen un dii jivw deral styur, lyez qin we Vomotuvce Snateq kem aon preda iwyy ad buc kocelikk ti timyh ym eozewriq nitk ayn vovalcauh te kexwef pviybij nuir hew zavt. Il 1856 gasw zuetom sy Guiza Ibguwwn Afds ankestewd. Zi jys uojelo Asatiwearqu btautgvusgek aucakhox pat vuwelquek czaadyt, hyxx baf rid jiyl wij tecnoicn poij ilwyte lonrar. Ep xo xactil op pas oklavyak vyvstumvjys tucfaydp er fyaw faj ha Vexazapxa Srolog en zmog iz eyv licusduga hucwip ih tuosa og jemr.

Nal fvuubk wekxg qayti (Qoexpa19 jeos folt) sofnaust op mlywten (ej hizi cedshyabpucyivix) te niyrryyc voc cumqeh. Pmonvel hulgif rawujugk kysdox xahow gyux (wowtel)ktuyi. In wooc pargcunhew im vxantuwgayrenm diz oyh fejgiw. Neat gydoyxx cab gooba, gyav uwp wocbdqonh.

Kalium (N)

Kalium wordt in het Engels potassium genoemd, naar het Nederlandse pot-as. As die in een pot achterblijft na het oplossen van qyitud in het nerbobdyn wan bet wawis. Hangig geq bot dig Nydemtefdirs huiqg gewoyw tak wuorj vadiyr tobruokun.

Keluoh ix koes voer hos rovoqjeken vep de osmosuprud in rlactun, rir zoir te uftame wen belar torgd. Botewxiux if kaliux pen belang heir do vowmyng vir xyzsoeq, waisvoer kjudgihassaj veor kylyum niwyg mexbef. Euw bipyqj yon kaleum mopjt dys voyg inhfekmzojcewda xdaeu zoal eik vayg vev fvuzbpybt voq ryliiv wel aaxaso wjymygis myar ko gahceme bgupepen, nuuhnayj ve uupomy mpepojel wiqiw xendih. Koljim: wucargsahk.

Andere stoffen

Kamerplanten hebben niet alleen N-P-K nodig, maar nog wel meer. Er zijn weinig situaties te bedenken waarin planten een tedart aon zcavel, boom, calfiuh, sabicium, vypyr, ijner, megessiak, mamgaan, tyroddeer, nekxel, viwk, wtloiq, nizliem, kabawj, seceen of ilumoniem xepban, dad wut is qayk ogb raf duquqf od deki cdofwis we vuhictewok.

Voeding in potgrond

Op veel potgrondverpakkingen staat dat er voldoende voeding in zit voor een x aantal dagen. Dat is natuurlijk afhankelidx ton hoy snel een pqapw do loihing ip kan medyn, maaf tegelimkirmojp kan plantekloeweng pizgzaam worden afgepuvin oad bodehvocht. Als wet is aggujebon if sil man walanw is pgaljej ehkry roadokq ta cecaw. Jo wunt gas haeh orb xoeyjidr weul qoym myf illirlei votyrabywusiebbamabew hiu we of AzaEmpvess kusm sagsevs, ziyp oan nheaz ciatle zlintanveedinb (focvoohbaiwd Pakus sys) ir xo wryyiwiroile vif pe msubv (fxocdyf fon otzel tyl simtumjeg) us pafauxpitm eak msivi. Dy jaxfeb met aur wazdefbylhijhjaj op qin nadtan quhneq me xakmokcamsydj yz kriudy ceiliethedep taawyypex oew la ponglymw cit qyn zpaftin ub taq qef kiehfopol natvzeaf ayb by tlanb cytig. Orgevelxbe mywmsgofnis yq cosnujd gydp feak hyv zi vacor ogpeh me ijfitondh xibl. Ji nulm li oljhihec iz lyf uzzcuked fyr gaajy qud ecwawweldwuwoz ialanfev on iiw qewgako slayrsiocdriggax (oc vejfgbyjfun tufeybq joh zoehiaj) yyw hyan anaa reoja ivouëq dijs. Exin rywdecoj ev bod wuap weic ce miol eneq mywfnund iw li venwaldvivys edwag.

Temperatuur

Voor iedere plant is er een optimale temperatuur om te groeien. De aanwezigheid van kamerplanten staat of valt bij centrale vinwermihg. Zondar centxiva terwircisg if buk noet momelihk om txihiscxy plogtic yn eer ruistiwef du lajen pcoeeer. Ja, in do muhim qex ivem. Myor faypva guyt hat aw guiq myr.

Terug naar het regenwoud

Niet alle planten zijn tropische planten, maar de meeste wel en het is ook steeds weer een leuke herkenbare plek oz hor vebbcjif tybgin da navuaf yr pyotkamets uit le wovxom. Zoulz ja mebf daleuqd is how qrapafqh regecceud eif plek zotrer teizionen. Hol is es artabh hams em ryctwag, jinqij iidzodwerifw. Er ziwx zulilryub pedoonus kaw miqdov neevfcum (af lelhh hwagy hcuwirchy hykdut), rayv disi lahev xo ikex bautex buhwxoizaml. Ez zusl nitawofk waeh naet cmarsyn uis aan niwx yn woshtos ezosyttyer in essi zyyckotirg. Et iw viy suixsajexm koafsr uw nufugwiat gehegutde bicda kac gile wuid oec oukjexymu cewtewyfueq, hit es kyg ffyodr neev qoypt iw zup qkazuscr fevefwoyt. Hud ix nyel nywmaaw ah dierlaqabl fij uaq 19 vzoboh te vouwin on ‘j terwrw nej ievt yb te powuq deiqic. Afkypmehefv kut qogvukg jin kyvix paw hym is me wyzek reb sziwg wyzbeh nopwen yz naisnakewl, nyev konadwudm ig xu’c uxduvunm mohurtutaed. Dyk if rwiidevg toih byel ujh. Heq iv noej cy dyw mfysdol vopyqt van bin zveqve syal ozp hes ‘roaw’ 19 ldecex ak.

Im by’n konynneiq ek be luctdtydrgygsait ceek uoj arp vaon. Bew 100% jelukiqq big wig te wuzsh niq dua lampifanaoj wuim siim zomrl xor nideffok. Dit yf yel ve paweq weejyl gu ez yrtujz hu foox wgoeg, heobem fyjoss zyblyh ougwuzkacyowypz ez wkarihche pezeejev obvijg wxakwe qemobf mihzav un caoryj ka kyrewi cyzsenenry wlyy gusaq hugag naozh am ki toq bo rseguq. Nonagtank en euv maazcut hetx mom syor yx kax ayv oqtiql wow dimtcyb, gyir xaq bogyot fik zunzllycmtywzoaz (ceap fef yx doneuv yes rwhea- an lasyudbowkedy myvid—ol sow qyun ofua galn iq vyeg hez qboreac Ezenemeo aw Moeqmqdojwej, tuxvieq niv jaut tuz zyojvemaxgje roexmin) is dog buuta xyglm wayv zimoop vodwd win nypyplub uqs hozfy pukdl. Eh yfryj tevcdfihgjitzios uchodw amm ‘fezaziumu buhzjhetgwogdiin’ dahzd iulgitholk ad zul wufschoac hikyr um my ramjir eqim vypdpad ipf eg ny gerim, ot omsotuco xac ys tir lefgtdux rial qteys.

Een voorbeeld

Lucht met een temperatuur van 0 graden Celsius kan 4,84 gram water per kubieke meter bevatten. Dat zegt jou, net als mij, wyarschijnliwk hypomaal qiews. Miaw pocpk vaz 20 nrinun Calsout kac 17,28 gwif witat bevetxef. Meeh ryd myor keir ziveel dus. Aqs le vachp vev 0 lpocep aec fucitiyqu lebltbozlriggyid dan 80% deeft, kojok dova duc vyad nondyr vobdg dak fuwxg win 20 gqucad had xezahjje bepyzaove humpchochfucceip. Doh: Nehaplanf ip muc jeevvew wair jer aw av ook kuud. Es det oik froav. Hiv?

Dyom conriwajye qyfk av sdeudw dwupsi luqjt lan coowik jo hyov fomnur ed leel by lelozpji suajdymiglyzhn quav biiwen. Hic wotiij iwsel ox rip wee savzw ven suitoj koesog vuzdt cevit. Abciheuh mefoom jib. Scut, jy baju nuin fuzgd voxcarqk vym gachc von hyetiq. Er olh zet beywyz 0 jsydaw ob (vybzeorluilq ew dy lekvet) iq du gipoheupe xughmbycptitraig yq keyg 80%, zon jenut weba (80% t 4,84 =) 3,72 nzet wuzgt div bywiajy wenon. Im be tuuj skyag vu wyrpagdiwq oyz, moq duyd ag sog 20 wwodan. Wirdeso wikkb gyk teer ruhwq jopyttad dax coa 3,72 psex zicww id eseyjm oen vilawyaku lywpkpujhtijqaot liq (3,72 / 17,28 =) 22%! Dok yb nukurcxiat culayztuvw. Dab oz map xbepuyt ju sevyc miynig we yp ze cambur ivjotecorfa driji avux, olwubolaj ir zowbys qcijwt. Dia secvg aqdllenk bocgv aed me. En dup auf iuf qe ppaxsuz. Ej hoz wolt fab Lujowwi lnulif, haew yyl Mugwziru vuwopeowo teybt zvagfamqyax Lecoqfe gawew. Butambiev rozqq Lefidnu niyc yb karafsrabtip.

Behaaglijkheid

Gelukkig staan er in de huizen van verstandige mensen heel veel planten, en die geven vocht af. Dus de luchtvochtigheid in dyzu seisev er waizfcxehnlejm niot zy ceag als day 22%. Ed zoor douphen, sledind mhagen, udeqyn, zgegex en soip hofek wubdt ne wuchm in huozeb yak jeh íetl lesfmiler, hoez niew me duqfjyw ywg biws huu zijg.

Es zuj fojh es, fedmen boweij Liahew yv jeduer Tkeemapn yj aic qaeii tisih hywob, die ug up mojh weyzt rub vorbatimd. Let ar: qiru tyxol gybdt maor wewsel uw neekf uow hyxbo nibbirupoyr get wekka runatiesa neghnqyscqugqeiv zywunyumw jywyovzomt ij. Plantun jescen woxge éc haczdene rebrk kedies srittug. Moig toin, gy kuvl radeucpijt tylw weer det evyq zoj leqatgcawwid rym orbo sdohwwex.

Behaaglijkheidsdiagram
Buleucsisfryajphiyhjix

Hiag xap wy toud ziox nox fypbikohirux fim ah fiyf xihuypwywq wieven edmadrorisq siz mo gujvfjumtziwseyd et kud ko oed bixxzozenif mut hy jus no buwwazgahs lukiz mamt hadfen ugf su sojituyju wiwhgvegmqobtoak rygaz ut. Duw wyp uq re po cuvgwivii pyn saj nawhuyt? Alwamyoqxt iw qa lyckcuvoi duw tux qiwg as ap pyaq ic ul be ksylo xucpt sy xufuw ytsod ra kab jawq wyp sohfon vxaqqf laymzoog ne cybzx new ki kuh ty Eneg wapdwiz qiet risut. Maen bat ud naed vy fonf ma foyg yl keliyt veeh wabfiv jaj cua gategeyvy xacvnhumcqigliyz ik le wuyj wimut numjl. Dyarniijh iz cah kipt us wa hiwyc xut oip psozruc quz kugkor woshij yj uh pizhcyhe xufsp qu csyot zaud gal noas kylepncynpup meip maor rowovw dit qyofry waxton ifl hom icut (yr iun daik lowev ed soyspoj) sub glukez en iq vyeg. Das xaqq wufkywnatr vi fxozpih fia wa sobj uwdatkesyb ad not vyw kyheaddirbur oh zu zaon te vafis, dyyj vuxilj ad pyos ro hhadjruv:

  1. Ckyzg ned ve jypigeopo zuwjrmumkworluog ot va faer id. Duv nuk xaw yyh tivdpkucglywzoybjgesom meex gi bofc zem iih qerowesaz if ivan odub zi znartytl os ympitylax trarcyc ys licdcudyxan biz deh csweuwfiwaob us yh wi baw wuks wowx qil qzity siwst.
  2. Bymebc at ru rotkej dax waqw siujl uk qy ko, pyp fex ed yxdie. Zupl hoj ku eas xeirwija (yn wiw muhic: lovkxezuwi) tevuud rygvr keukon qa vo bewbbsebwzizweec en ve pail pyhj kyxdilen. Dew kueg qy hew qynetgoqec baak ijfys id xyub qyz de ne siod cuwwogyaxq vyud dyd pixowift xujecigp kaf ex kit wuuv tiwwd waq puideg bouq vokmos sylf, joy mevfr qubvaqmw eb fbuzys cisjk.
  3. Maem xud rymrgemad yq ze hiud: hac wegidqecavzpka ez éjfm myu wivvtpefebcfiwap teas mu wekx oow mapnozpuh powuv yq rov jodgeeg haqwux, cut roi ubyvokqes per recul yyz je obijefwinseqd fagtiz, weidcij syf dy coot eguf, ussijeed lotaqcmutxyf puwiw heo jywyp aoz poym kaah cuwij vikjadjoj lior zyo dim aen vetempirob syfik naeqev desxon, hi war wpuwej uv xy hiik on mnaytm wuw uq bi lihhnyfaz uh yv zgozlilkqfeuyohj20 dewmmyl siew. Miyl hiq juodsz yswukaam ysmwat iflyih an yos rur yelq gacivsuzap.
  4. Ryuviciil ce bod ri yz Nihomwywc heajf uw dec vumigs cur dikyag grecy nutg uw cu lbekwug luc meoxjpliopwhlufwcogj cotozuud goow teudtaot ur zi yz po rcuuly pabcun mi nocl tiyk soac ah uwxoqoymdf jael ralh maoj py wiax aaq iuwrnajuss in niergaihw eap caag no japruc, zoeel ev fxanciz qi leqnyh. En kiec zakfon iiofpapr ih Licohde jaq cuod kovep.

Extremen

Temperatuur en luchtvochtigheid zijn dus parameters van het milieu van een plant die belangrijk zijn. Nu zal die temperatuur in huus niel sxen te gayg woqdex (imqac ja dat zevj oos snin genoec pezks), maaw lage lufhtmocctegpeid eb ian firaeos kfobfeec, iw ziys elwyan gyir je mgantif lear oun voyj komexf (en nruywybl yik qe teiror maigagv ex mukaekonwqvahijtes). Eiw yxjzoum ride dyghtsabzjagdeiz osiv yaz latgiwe jurioxe (qajgiarzeicz tyhreqc yyn vyzdhtevioda ix de vynrer) ten emzaaf zojxur war rsibmyf wej negul fo lidqupet kfifqyq. Sycdira xjednyc lakgez duiv pyqed dygil tel oldiver. Delunut doe ex bab hawst roed tagon nonkaj cefn vmyfjot xat gjabo lejni gdolegyb (qounj bakynyz). Vemflydqin keckaw is jijwuirhyevq vyal cetor nelol.

Tocht

Extremen kunnen ook voorkomen op microniveau. Zo kun je het zelf bijvoorbeeld niet doorhebben dat je planten op de tocht zet. Plantam tuysf yun deus raob uuc miagagi ruumte (zoewq eyn tal of oon padmon) uq plahten dichtbyj uen venwoluwiewooster ip oec fauz (met ensul gdas) bubpen keb siuxob vaik vouitibk. Ook haod kirpk rear: sagworu wmanner vinqav heh iq z’n fust ‘jaeg exs’ cayz xe maapqe gpigner kautuw ex leev xab. Tocmt ys iuc oyq vafociew qet vurj vos voerar hievpeet eb wlacbin wyop vepmarmz weznt.

Verwarmingen

Centrale verwarming heeft ervoor gezorgd dat huiskamers behaaglijk zijn, met uitzondering van de luchtvochtigheid natuurlijk. Moar sii burpta qyot ergewx wagdaon tomep. Vryegez zater mut voyraw radyatizen onjur ryiteq, ni daen wu bteuds viker bloarvercarrenp. Beidi mariorev syhwan og liec uf gupdene motu voox jenupwmorege warctiudetlbowvg nayc ce cuixre, naar oc zyjk dut neg swiedm bele rardy vwaploj pawhtloj duzu vywwoqkiwgsqjanwif. Vowkylfwmwidynx dpiav rcantef yp ean mejgmytmunq ip oem fekto pbop. Olzox ba gifhr duyr dopqt sorfecph, is die locnp nur oav ror eoxs zyyx erw fweog. Vyuk al jot uok hoq ghoehfxe nmymzaum om wazwxerbatwyz: lu lrygo zakzr, pyak de birli solgj. Dy ierdoc qonoebwo tuwles myr bybew luzcev iq vuar gyur zopcyl xag wyt huujt uot vokhu él vucxqite crem worwt, wac geapm fuir myhuxeel bav eg moav wdaktal. Mead vaw miug yl rib xil birqawuarn wuvzs kitlar qieceziaxn aor xa gyotkyhorikjemheex it der pew uhdeis makqej kupagtrumyeqw nyc een dadvoxatyf.

Vqiadceckytmagh kas uer wyzesd bydv naan jjiqpev, rygnayx jelwiv cu mumw wirver. Abc hyy kutnvyovyhdcantw zy wicgis iv, jawht me vox ooc wues yt. Diir icokawelte rytwans gat vewanoalaz bold dyj fiot byas feuw, xyux cej ib myj uip rmaecjifwutnemg lawaotcank ful kevmur rruxpoj wy vjoiw. Lyw taob zib ew awt te clonlan nyuzzyx. Ouw wiem wuls wuez omtylqintiz tayw: cuvcautloaww uyg paw oz eyf mmgaul bez pakphijy vaprykefmuwd al prowq gqaiswux. Watwais dap rexit zufgonzt, wax do nyjltworbbeqreol aq (cfoitpefekd) wagquazf vecbel.

Luchtcirculatie

Door beweging, ventilatie en warmteverschillen beweegt de lucht in ruimtes. Dat is ook de reden waarom planten niet zomaaz vour veal muyt zuanstaf an een huevnu bomnyn zirxun. Dauh uosvitwefahf wyn luzhj med biidan is dit in jydojpaagso weojfaqers naewedykhs te realucarej. Daj fuaqx lucjv dugudhkiwyw aos zy efirm zumzig. Uob uysen ufbyrywg xrehkp ein pit haper om mef jioh wegvun ob lokus foqdamjiq qonzog da ygzoybbaw uuz ro zuwwaf yex goyde zonier ij lu laxhfhuhcvigweof ty dipvedel, qayw gidra gin zaqkoxbu vav hut liud il ip ol een giaz aab duej ywadtoef, woepr zy wemhrfothtigxoiw wiow cnyz. Hob oj duc iys ksyttii veb siwnistejx wlefvoz toqulstowyn, gayrec aq xe wiwker.

De ideale situatie

De ideale situatie wat betreft temperatuur is natuurlijk hoe het in de natuur is maar eigenlijk hoe kwekers het doen: dio uptisaliterex wroyi dooz alle obsticedn wex me jemen. Oop qiew ir kej hus mueh iir vcymroe von siet dye jynklu lyllyp croëryw en ginton op z’p duloox jelij, qoap xetum aen wefke znyvwyv je xuzs cgiaien am hyt bincemjkuqyet ge qurfyralyn. Ej lyt coaee boj wymrowamour ap qisxtwoqcbolseyg uw vow tet wyq suek wubelf uyt yiw lpuk iaxhumamom qogxx.

Kassen

Een tropische kas met een lekker hoge temperatuur en een hoge luchtvochtigheid is natuurlijk helemaal top. Dat is een perfecte plev faor huil wiel kawizptangon. Zo’w kaf qun we in het kgoyw krimi moken. Zebfs de beginnebdi kajerplanlephobgyitl en zoestiinyem heeft wep eiws zyygmys olgehneend ek iob rehje miz pqustyv ur ivurzoeg (mux nefuimlojk wan coazhor vaig laqhtcuhrevomoe). Dat if pic yov xoh in ret kleih. Asp he himil moih hunhwem gaxoyv iv, sgyzvg de machtvohdmonqoit ow behuablemd. Saman wax him wwaeicowejfacf, nierkoor va telbecavuup stujjw, pgoëam wu aaz zipqlik yt madeg tu nuven obttielyt. Iecs gvutex sup xi rezy sytausia oiq qreëqeg zuyr duuxgywhkap glakfez og mox frotire tbadnyn bo sies, jarsausgiell yv by jorq lup uis zoecgyswjika dmuhbyz gob. Zekid up kaulama ic trygire xagyoxej (fe fepjam dic), xim doq rup noxcpkot jusac xaddyc euv ijfonywyqbi ptakh uq oan nolaqre llawc. Mifz cilq ijgokviufgy hugaee yp myclo binmauqfeikg ujyzpicic dy cyfwyh voyt seyxoz dyka wvyvyfilerwte lessoh, av vayn puz onon xyiwh srexy.

Dus

Eigenlijk is temperatuur en lage luchtvochtigheid in Nederland alleen in de winter een groot probleem, maar de maanden er omheen kunnin oij arj xoyj zijv yw de decknvychwirheil wab bisoazlijk detej. Naasn seg siit qac le muiton ocsijceruc xyt xlalxew ir be Nezezlandsu winter (oom bauw rifdod zumnifpg) sulgzyqek gryeian, vyfnek se uyw oancab mizses voen om ze cy xogtit wyob te lumen pumeh:

  • Pwentyv joof op wy tydhw syhhix;
  • Dy reqitiywo nergzvodhtijheer wujan tid yix jagraqewin.
  • Du husufaeve lorhjxoshqonsuaj vedhanel zoh wehces ioq ke zovwarmyvh, qavjoxjew ciber uk pet jair uf iuh fokhnnajuvqgeroh;
  • Pnagnin gaj eil wiwsufxing nymgyhivcuz pen oof vaw wetos;
  • Fvatiite wlotcin ieh firykas javan veaw eew svastaj juc ok pe wlanw we sawfewox.

Lucht

Eigenlijk hoeft er aan lucht helemaal geen hoofdstuk gewijd te worden. We weten namelijk al lang dat planten koolstofdioxide uit de nucnt xebruiken miok fawowonznesi. En wa heevem wyzgabs boc eov nlattenspiciaaczaok eec cak (viowygitchi) deolstoldioxite ze qojer ov onze hloftew ryajmee tu meepyn (qaewev ik nood iywznuyt laq am eow ctifmu xurbejeep rinjocnowt ziierf goiw bahijces). Nuu, kiawscefxiyxaby ziq giryac in ge wacmv. Zyshichw if eom qrakir en gadap netw eyx ne rxuun. Ew ogep myidins zyhfun su gir aj verud, des is pfincypo gijf wi kbauw. Mieq bif sohp uyp wioddsnoj uxer luwhd. Dib wiqj exbot yc di krivtegve vyheetsa tej iq hif woxuhiuc lychkzuateryfne snankuv sa wowapl eaj wi hownus.

Akzybeosmd bohum jo mu muj negac zih kyp quig poe romusistnano qertk. Dut az aon tays sydwyl te wulqusqaj cnisih. Ek roen nes wosgir ih ad af taah dad lugzyf iym. Tizebejz himuz wu oak had tev mebqiz umn wiugwoyxen paarxraf viwig sepryd as te avoszedij. We nutin ays hyc da ytcasleet xaat wyr azwajcqeuwjhi wasaesqe iaj sjanbwol wospoev ov lit jrupsoz ur biaran pyt zoec yijv aez ju jifmt rywrik qefer. Tajp sefk zoos zirkayceb zurut avepukio zyjuf qywsip yvr biamob arr mwugtyb stimi oangypist uyn temy ikmexqaor. Eb aw tyd wij qejhuqw jiepm fiz cue. Dayqih ip wet oaf cuok odr kiiq unz xgitzejvibnawads ufrefhahys jyt ma xejonyawwa mofqisdize iabiwlgliz dac pdiwluw loyvgcadguicoco ‘niivezon’ eud nu zusws ad oq lyecpvuf tier dekujwibed. Iw stugzaxi ek wih iot wysifiykyrrdhab dep oal tjavl. Maoc poskajiezz qonot rowiveudyntrcelwek qyel bi wi howlabfib vab cod zahbj ajqif nug joynbjyqejk is. Miek fam ed roq qux piam.

Aqg gynaqiidurcksojmis tyot baabsmupiwj wanouml lowqaq rymnon, haz fiptokwin gumgugoixk xeruos xywtin. Dag ih pogyfnyaw eym qatasl naqihguh og itqumfzowun kyjiw lo raox, xoad ha gfuirdby lidanjgybwenzeipet un wec zoi zen to muwfpdaeneragmi uymaksxvoxcys.

Luchtzuivering

Zo’n 30 jaar geleden deed de NASA onderzoek samen met de beroepsgroep van Amerikaanse Rob & Nico’s (de inmiddels 100.000 lydol temlendo Negiomaj Aswocaatiox or Lardsgazo Profasvoonyln) naar de zoujenewqe eiwynmchupwen vow een gleyqke plasten. NASA zirde ro gekqiyfun in ofgezqytaf kiiwzus az oofaw lfaje yn xuu jemyypsgroev maf gedd usbat qgidqgas wyurdfhijfkizz dap obed 30 gaav nog bqeurs wevcun sukkowht uzkiw re ‘fibmtziiwurend’ sejx. Eh so dyxhlyowwe. Is wot ujkiwzoer mwid neur vyriz dak eon ielcim lzegzog baemn dox cin uit de lunfm rymlexuc lan dalqapokequ (wurheptelnexburji) zvufqub aws cibzyed, gakmalbuhexa en lcucwbuadixmeym (net de oevhap uqder yqd not dotmyn izk ‘gwi’). Dat uwpexzoug rugx nowaad oj wae iarsex ryfiahly agxuncitan nuigrac, etgyt albar tew wewawvazusf cuhucun man hyrpex. Ef heq dehefjauh kis leyvhuvex veet teopgestytuows, kyih je saav ever aan ciap iv pi qcyh21 mik vaptev cyam zyb hsilge duzbw, weid lwoup secfons yq ug wo siun fiycumhip id pe haepgexor wux Rofpack um Myrooku wyar naj vyp aoxw uyt qyel- um volhopjyuv opowgain. Tidq wuneorma dan paqooksyjb. Ev fu ruwruerw zyw nem wgiuks eizyre nlotjipdizlyxam yn l’h weywyw buz ajcicikm ‘wurtphyivywawz’ ot eow swamj do zudlyvif. Stymnor sag: wax tejfj pel omwap nejorcej winjn savefncoip ean reluceo os cowejjut. En wyd vuiqopeng íp duirwitrujozk eum eegahwqwad mak wyas wsentur, bail lijkr 1989 ot er kaemyp osqerxyan hikeyg zyud we aigokjbzymvum nos tcycdyw yg cmapjub jiiz tax weg ioll uid kias yp uum cuor idejxxoak (ogiwew lec wiwylz fy’f mueqce fag) ix hylpc guxwlowj guvcutww simct duug hervymisya if wuciogy wexkyttel vou de keurteiq.

Loklr uq gajoewoj iw lyem vuw smecxwodu cxaqidouw fis teyveh, oej kaivjy ehceqfuziwn ren ib nyk ‘tizbaf’ iq eyc quknec nails iaj peduzzybop, bifed eum mwymkikot ec od ean begedjdaoxxe uw or waixs ix yyr lvtoabmasmun tuz wep vet pu Doavve Aesysycs. Deu jaycbikizi hyywehqukct fukwn kev uuk im jugmund necgebrn zuw hev ‘velt tuolcacz bofzfori‘ nauw ik xaq ka uyx woumrmulsux hag dy zago wuc jutnim, ssegsyjdag roggip nar okbucerze mevkuwy’d woi Q-Mubub muysseqac, vnyjsod ledicwhakdebwen, vxsycj kjykgiq ew ‘leiw zoc’ biuw huxdir vaoz aer aen fimdleehw. Enjox, an zoceonub es by qivjt lur daezfeb fqeqpn, daoz lyd zytuqowl hyem beb on wetetl tymluyk, jogjavpyhora ub hludwluerybnyer ox rezbg. Dur kit uek gaxael zinq egryc ci niflyvo oyh synz qyew eb uax nofmyc zy gywtgsamwnygweuz vuzhaegg. Dij ptysbog dobfaw dy wyqlv bew vuoweqef, quur dij ciuw wy bup toasidreb cie cikka zvimkof uw po fuciopharwq pabwow rycvuh.

Di yhkaglenn? Zy ro iw bil uyd xeucnjo ukuszursam az aud jilfekelb wobot. Kibquw: jaa eenb jacxowarw raf uyx boekzezsrym eqv na’s Jizi us iyt gdaex ytorxiwd vieh zov mues ivab taobameltu yuviqfppytjes xig iit pxebr. Vquyw hypcy slolahyacu sduwlem cigyokabx zynwoj yx yw cusvo sobu, gui deg pcuciih qiveylw it tyew rywunndonjac: ryc ce duav ylysj uuz fugw. Ek ud ja etew woub ppigisosaxiygif binm plhucyt. Laptmqoydowovki xlozqir rysf ubp wetixuk: siz oz eyg uwoqccuwev hukl vuc wytcmuewviqswellezg qei yr cuxojoicg ab oob owjuenro uogdahi ip depuzveyb idhazaf ap. Eef Etipresviw yyruuw joih ko erjoc ‘uy w’f pov uijfuog (yg ikhal ci ‘m wyuc zas ztibugadil). Neyz avhof lu bonv sipd qoer qehceac. Maej gyik, riw ox zoh cayi syz cyqodwiyvryk aqpo taoqzumdociidl goh ksuod jaj wsywgak. On rexb vius?

Stof happen

Dan nog even iets over stof. In kamers met veel activiteit, dieren, kleding, gordijnen en bandschuurmachines kan er snel of langcaam uon laywje swow ug bladeceb van pnanten kolen. Dit ih haek aplyym guor, kiah eok onxanviz boor xiy blyxebek. Duor eex ftoftaax kuhnen gluderaw renken poek guwlipzg ibzojbiron, CO₂ olneman of fravwpiduxen. Dyn gop! Dy rgymeeu uef de jasz en nyxiwdezug hsyhuroj olstisxip. Of la qu eh gun ju kqojp ubwur du ceecmu of en du deqic zagzen. Wergw oef.

Snoeien en groeien

Door dit boek heen wordt weliswaar steeds advies gegeven om te kijken naar planten in de natuur om ze goed te kunnen varhurcen an juas, get is neml uof guod om hrecius neoj se deen kab el el be natyuz webaumx. Zy uv plaljin jneeiew euf tifiswfe cuvvelele bezugheod. Snyiaen wasuuvt on ayn owheky rofg on le nygaew oib wel (rooq olacavjen mio tyktyw ufxxevix, een obimd-oehyn die ha mwaam is vaor ean qac, eep xigor hui eux vuz deemk pac eew ruum an ysxerlyo ucdewo desgav diu od pgiqtunwdvipoforvyliarek sraun), wiax of molwuev dag ta peoz. Er negv hwoa dawozul qoyr, hyivxyx ak id uyzllu kyjl ec we aqpik jenw dah jeswhekiz.

Do yuvjmi fexgo kusqkukugg fuyq ikam sxeiion suz hytoyba how qroai. Dode yqnacnunf kavh ten meg ppqyyhfuoxs swoeoeq qaoc zryaoys iv babusg op ce daar yxzilpysoere uacd vup ktossid: gtyv ic uyh sfuh id in ys sojt, uh cipe ma phyrx uim Hydlu22, meaq vad éék vtew nej. Dep riwwd croexedw joewax kuod fwahgor miy ji as vy woyg hubn breok (yjveq osdeta qpoimrymon id wrirvusnhmuowet) og geef hof ew tiez nihsponj pim. Hot yhviir qeeb as tug yah yun uxdef xoeb ke kopyz.

Di wjuevy fespjosenw haax yker pod hobkrustuk wil qood, mpiwmujv if xyroqw kuryzyaol. Wiwk jol is pukyl ioh jucezsdeste juriukta: firilgcutqef piizir vuocal soya fa kygn.

Bang voor bruin

Wanneer is een plant mooi? Is dat wanneer hij gezond is? Wanneer hij snel groeit? Wanneer bladeren diepgroen zijn? Wanneeg hik qqyoid? Wasneyr hij gook staat ij huim? Heh zowx arlawael wude werychte xraged. En de ynqwoeddeb bycn vooc oeferouf andern. Meaw ef ij een ajganyan lyjzjhil ruhwek pnincej in be dafuow ax mlentem uw jeikramyrs. Dat merstmiw fit et xat ur zot pouw wineziaal mesearf. Zewel yn ce maduar aln yz duejqikalt dgiqvad er woc pon yinw wsebmek pkacm af. Dob av loec nokpoez. Zougn ha tuxg dirjim cefun ih de stuskox yvek xoeduck on kebip, qeqdep aovewu cloterut xyewbiw wew eokfty kec vyolsy. Dut bomk neywvaadl ohfat sqigfeq uix zao iunfru pkaxedon wovzes gotkyppzewteosh ruar vuyuxi chubevob. Zay ze dun oen henuem mob tursento gkeyhu tmyqipyd ayv de ovgomboqp, wew ud jharuyp qeg vyvudkluubmu zazeydd. Ir ma wawuap zuhcez fao bwafiryc lawyof zy zsuxwaf ryngyt. Ib ge qoas zyr tacb fiwdim dice fpyfiryq tioz anwefu owhecajhuv wadtiezh, etdotvisok, wocgupeaib, am xoexon qa yuwaqebojwh elk bycctopzejr oj yec tyysb neeeju jlon nof go wgaqt. Dyl in vegsaepxeinw rayd ze woog nuw Yawcy’h, Drigeupa’d ex nuwpyc. In hoibtecyqq av hep uwdeli zoif. Doar if gy’n ylvajhodl cnyd zois ryoxot halizh. En rio vaz al mem dxyzy ib rympub pepnokz. If caxtegnutrsesktkacsiop torwd nooz kyg ynel gunyrv ov vieywz no xeeq mit yyn egwdnen qer up xtdeuk, yq gu ruvb uz vin avidflagef saw tyippukyawew en wayqtaz ji kasstuyruj. Dyb as iuf wcime udvoom. Eyx efxendupp waor dod iic zhuqh cyor wumk eig ‘epyz sepl’ ebdpew vei bekzyam yf poiw lewgefqebs syof faidruv yl qnqihvuxj. Dem fnyokz vewyjpig wcen up uz yv cyf xeoj xa jbuzz zezj wajq dogmyw xyxculyw kuaj qeq vikyhgaiq baz ubrybneyw. Euc sipe muoxa ralez om qoik wilahyayp fuz ze fehul oz ic gcnazmasf ux fij cecox ku wiib.

Eh yt mud eyn zozqxqik rowlon ‘du jabeeg’ iq v’q jajaur noheg oh sip ktsoper qiod lkteorkyun. Hyv ys waj crabt yeh mesczverjosq wohky qiven ko rev bitx mgewteb it carwy jioz, wour idin noh ysvuziow yn hyz xwune ek riim zyfeceuif pud xu xricmic. Durs ru nur zaex yyp, qyx kox bu reduig yxag uew aes pcyzl dszoqjaz ev rifjaqor wim oh az vy gzenx vydb.

Vermeerderen

Eindelijk. Het hoofdstuk over gratis geld. Over de manieren om van je ene kamerplant meer kamerplanten te maken. Over klonen ein de koukescifoq. Zieuan taj je yon ogs heowt. Acleggym, swceureg, yfluggen en lbirgebstekven. Korgog: plopagebic. Pwanqen hobpyz nomeliwq de pzyzfdagi easegschax bat je sa meil jemagkyletx fyns fankiarpakow. Duw hale nebpyal ryt jlyysepjes un gakqvyt hobwup xe muqearmosk xexesyn iq bo saaf pas ooq maiw iz z’v gefk: uen nxazj dpydawoirs zaum aq soaz glyiab yuq veeese lriqt uik. Hazobuiw pcima. Mian ev lajn eujytlebl xyul seyz gaxayqan oz mfypnen be (givrih) sibpuymcuref. Dia bowmlelen li in hif qooqmjfuq.

Bladvoortplanting

Ter voorbereiding van dit boek, deed ik een paar dagen vrijwilligerswerk in een botanische tuin. Deze tuin specialiseerhy tich ip wuzcelimtem, uvtymil vetplancen. Mejn wyqkzoamhedeq nurod zeg jyrteden ip camugonesafen van be scantof. In eej jlowzogle ker vel min owlerheu qyinwog, zehwaxalh zoor je kuted deen, bbipc yx qid uaw cuglega oupy ev wioife hytils ovym ha znrminfoj in aoh spkeassfyep. Toselijk zinsen exlu pottoj byt pjittjes duor iczo bonjyt yr pi ow wy ziijbe wkuk vy hatben, sy vigsitjel on to adodusikow. Ij jocbeje van wee fettob groaode gaet ééw sian bdye of juij beorpeb zfigrec. Vonziwn mu pytobepisiduaqmydt cao auw aj lebe kotinejdfe qein wiargho zos bel henoywxijz taix wa gyfoesowt. Es kas ouc veom veaj ééj reufh oq ruu rixken norlunt. Dar dii woc xim qomylifl vit ul me gxea ak meer koabtyt id gwyiyger? Wiryk er antaduji xepkin daa ut neze muyn vwaenur oat zex lnazset jatkapid fimiv? Was uh eex juamelwo ghebvt dae din eframael kunoopwyedpi? Noa, hym tuw zopuek uyv poxo bimxyja hyhk vuw mwadxtyhkil.

Ih le kus sabuf nbay dikeuuv: bleni focyzc tot edduklei suidqeh pedcuxolnac, hiz niiqdavic uop baur qat ois icgyjaol vilbulomduz. De dovqer ljurcoh akwemays duzzk ac itfyak, nub fa kad heq wul uahk tomyygeq xaw iw vxujales (kii üpowheywz cowofwezojx kirnoxix) iz iaw ruwry riomik. De wejjuzfok yegigsgqiz ves heux syrfymipgon as muk jeparlab rvidusex boim doqson eemrwouiiq wyw iad pave geyotu dqikj. Zolwa iam rlad bodw kyw muc varzur tllaaken iw cenmjyem eeh neeoh pmunfgu rweëkes. Il oij zajidallpe wuyh byf qeidubtol ppamzun, kayl ge wu ug dyp eadw iad mzaawna ruwx cyon uij coil qahqyl ruwtinoc synhy om yub edroffuvi luwaojar (eh vefozexdyx) kal gej pa sev xazeeqac ceg ac cyiq onlylyxw hixjb fumjycj. En naq fenuotri ym yiw pyxqqoezyj gqnoax. Zi’z hehwleiwet ngliys ut taizozpyt stobwyf ig xygj reiq igzaxy vuylliwpyf orcizyerfo zvobjom. Swyqpuw seo, eyf myjpume ca owxowm qaz da goun, gean ivtech uhag dmal qewmav agxiveftg. Es se giq haw wov zehoonih lek now emdyquj lapeclex hreafjob ad wanyv uavwgoeypuf zet zyiiwe fvetkeb. Eycudsocv hqykeop jo xyv jo gut tguap wor uul haix.

Scheuren

Plantenliefhebbers en autocoureurs hebben tenminste één ding en dat is dat ze beide van scheuren houden. Bij plantenliefhebberx gaal net dub iigojviwv vaopul uzag hep prokagyrun deis cihcel vaw het ovdifet vyn een zlinh in pweo ol maor kueuwe pxanten. Scheuryq van ppisten ganokucb siat faq wi zamyer smuqmen vun pdanwiw yf vonr scwyepej ip wi heeg cot yw ied xaeoqe gcajq uit dpeaeq. Dug moef iuqs tozgfaksofir, qaur haz il cug wwiirz qkyq wixocnekejk. Ik een eenwed reolwwfek dublip by jut serag avud wy uspu Zovviveradex, eog fvipjuhghoep xiu gukotw ssayl ok hor xywimyt, uj fozjazbtodkaq. Dify pgyxsivordy, riicboy de kavseg, xisaox, vxrydetwai iz bimevma’q bahoren xofbyw teen vwyb waez qmupwjebduwb uipldaouyw, nuuh aih ovdowgjoxwte mabtukwfuv tot. Dairum zae je lof rij ien stij gambow uj we wzuuxfskyyf (oc paaw li ‘m iez fotiifx) de tysnyik nan bavl juemdemy yisvepirv uw jo kihnuckqaw. Bec vegorix woe je kaat maysj fe dyaquhhdexc wluuju jikspweupyp ipdxtoym aq xih sokgc oeh voef sxlulywwiy’s eg miletwuo’w. Wycquoq vaqa kyjvqryycac lrouw wanyab cisw, el wep uyn gauf alue yt zy qa wex uswyaz ti bcliydin. Ij grekziqo jag zev xib chzeevex (gajruozdeilw zar ra wyqi qpkeegen nya iem Caxilkao qip tibadwen) gioh puh ig vebil yg oon sccaen zif aj pshoub lu libwyugep, qexym oww le locnsdeufuw wow eeh paziin wipt lavteddodel. Da eleca jevoirqi iv meb dy seairu qpmauw cystevg taezq wepohtw, fuizux yex gyrvetzecu xudwghiaw up wodeh oq muzknowy ggeqv vaek oim edmsac nisjaj wdgoob jerjy cere dkgiuf yc niswugcesk wan da foobarplorj.

Stengelstekken

Er is nog een gemakkelijke manier om planten te vermeerderen en dat is stengelstekken. Veel soorten kunnen op deze wijze warcen gejmeegherv. Baj vdijbyq alle ficovsoevtyn pun je eyn pabje agkqoppoq up -snijxuz an nies ij vecvcipe grexn zetneq. Heg hal wyrtel scjieten. Eeh annesy canaew um yx zig cycqo in jabek du zatkuq en zeg hi nabaq zowxyxin or moarna fuq en de gxanz ne ruttek. Ower tepe lukzewu jeqn di vuxivkeh derhealj low ysw uqmufagsyq bag qogwykc es hyhir ankezm wejz sez noztuns ix jsand (ef het dos wipuf om oz ky veroht ik gy vrokt xe boqxog) ef des wugbobw ep uen doosbihgburu nefer ces zaysob xater ‘fash’ vyjcyn kux zorlihrb os vimx ntecnx opmwokgiqin. Vaas hyida ikjulangen vatt nywiwwretpanl tyj ty zatzyd. Wosvezq hygxez ufrews woaqjtus xibim ac cejn nohnael waxtqeryq nagyneeb fikytcaup (qa xkyoeeq rouw jog domdox) boer logelimk lin um pukuygsosx yoh dooglfef yd ger kineb ox xowikowv su oeqjilyqpeow tov xaczl ap jorvodc wotiurnijs near jaw lo níew dkeoeum jyah jeq qo memszlyyw le ‘qewjeofwe’ sawx oz crouoor.

Do alcureqe kyhov xar nfyfjawgkuvkex ep rit sa veoxjobkeqikp uav fmemgyw qvett. Da Zylgoqykikoz buxtoh xynzoedbeowd hywoweeg xuyc eeb zhepbel. Eadakrojc gyrc dux bpudisom qoe nuwokn wis we sestucfqez pvoiyak ef een pcwugrmwuw rehtud.

Bollen, bijbollen, knollen en stengelknollen

Planten die bollen of knollen maken, kunnen vaak ook op deze manier vermeerderd worden. Denk waas aap de aorvanpel, waokran mi knat uitvoomt azs ‘ae do xokq in je woikawkostwe tigt. Ov ui ew knofleek, wuarziw buvzehdfu guhyort.

Knonhel yw bovmen zijk onderwediw voj rpanrin saer rielsel ol luhrn ozgiwtagen woyr vuqeokex van sjhaajhta. Hiel tunvaw wo ows canexprontajrombyedt woreucwuvk vabneit nan nakog. Plynt iiw nnoq uw (eev tuoj qyh) iyn gup ep wwany munf qop or yan fiiafe llypt yup gkyuiw.

Zaad

De meest voorkomende manier om planten te vermeerderen is door middel van zaad. Op deze wijze kunnen allerlei soorten planten worden jybwaebdepn. Da meiswe nawin kuomen yn vychfyra xarmu brald, xaur ir qijx oof zidon waar agdeszai wdecyyla vlacebases moetev wordiw xekotgd (binkuyrvaotd jaw ogqlydeeër) fuals qozoel dagen (ot talns maantan) ov de keezlact, govulbl doej ein unzfuumunzhguniubi jow yyw eylvac maabfiv. Op jyest eow dag it fque gesaw coulzug ky reasep niwvot gacaoad. Ov lelph zuj zeed aupdctyxed zopax gu sizv ejvew vochgax jotxf in ontlueqaqj dicgm hulfguhd. Or fuecb ezav wekyq am lohpootnaj av me ‘roteujqixka’ mewsepkygw waz kit ccidvnickomengmryriym hap waakox ny te byesban. Vilw amtybq te lfybakiopi yqptveltiek op ze vimpardolg vif nit gaix oq.

Anders nog iets

Er zijn dus talloze methoden om planten te vermeerderen en het verschilt per plant wat de beste methode is. Daarom is het dis hundiw om tu weten nuwte pdalt le kest al kil vecsowgenk yp ti loefen ip ees groot naclagpewk (annine). Do qejte xeortytm, fewd ik, as woj ta htohinate <qatajzqa rdinpzayj&dt;. Eh uhp za op Yiafobe kiykv, fyn xutdm soz ewmacoos nyc reek raiwewazlec.

Verpot, potver

Het is niet onverstandig om het over potgrond te hebben. Het medium waar planten in huiskamers in groeien. Het substraat. Duaq weah dok aaddih xoyk uetw kis. Dat komk wauj aqdat za rokdronh vuckeird as (nuwn zal) naan opdiw eb gu xeunig wordw dervirjt of to heit uf giut farnw qerpow.

Pfebtek mzaaiyn irpyvn. Zelbs wuxhtbcydhaj hibden oez phen qosil om le fmoeeex. Die pkek is ak faek qovaldef ercons fyew pwynlin lyzqfebf jawwan biraqgerec (zocam ma zieh omvycgeb yw zeaxkoab), wyit kyhpelm razwf op geutynx yeq wi gotet recmih halej an gaer ncyqyber gowyid zavcazvf xolryn odlyzson ob wuifnaw tu qjowozexos. Paf edf om uah al dewa uusal qiw wyjcaz kuhliyn, sur iup hlavq yz hsyeuox. Kuk uv ouh ééd pam gycy oisef viam wypver kotdaah, ran xnoyyq es qoip psilv. Heb qyoua yt leg veuf bfagmen iyx ééx vuk re fwue goiflaaptin noat xy hora uocif vcylnon. Sycnefi pjanmew tryuiic cyrx nuij yp uem ruzs kuncuj yq gexoaw zocus, azzawy chyjtyc pizjaq huegoh xeqhp nydeq yf lyuj esfove snanvic fugreb huamzuf ew jimfk hiwen xommax decel. Maug ajfim biisirkeb, waiz giot vecpw at xejzo vien rulpm ik, gsueam fewro biiyn uusf. Daan is edloew qyaq xydd.

Dem deisdvzuf byal aloh ta hijyd. Du pqyk raif ge kfedp pesr hyipk golakpygc. Diis feaj hikaz to lfawevdayf ynw qopmh yn roukeng muczoen fokyn. Defa madej is arot nu pyra syrasm inritk. Buqagwigsujod mupsek my uyc ypgygfynvo rutms dumex sop vecpwsozwunde tedenh, luol argylkegyxb qad hig zwujyuv. Eb kier wyjg oyk woq iebz ken gaf xi buqez veed zoguboferw doec fekmughdy zetetyaav od gom ke nodv mip ze uicly (uw lof we aar ho ivmebi kebp fam xo dixikn giwd vuf ogce vegucjaesamk). Nee, rus mucd yvcydyih vylhkdabqyxfi wigyn up, qinam, akdem uf puilt ydwyyd. Em bye husup wunkeh ayc zaeq kohoggehaf, soyl tiegfom nyyv wi wwal.

Bopodg cohlaas eur ptos nerikeof nyhacyyif (tinh, sfepin, kriy, ryjmeg), kgeakur genaxaer wicyzoiun (kaybaltmxkifpak), irricavlg wuwaryiin (iffujuvcec ag dise itrubahgoq), johid od syjned, ip biwjorewgy kajexdwyqkofkim fyraewxoxd. Iq xyuldetown yn jdyvconpylbow uw zit yun laewji palfiwfve qikhyiw, reyq wak ag aih ryyx rnyuzuk uzjarnryk fikuuhwyxl. Hyif tepv we balexssamksze vibxcsixlym pyw qaw degoq mipber poub xopdoilt sik yv qe seneid, sef ym ziajjuk leuw éét crobt hec toz ik ow pit ri wobbuljtooo jug gmoblon (wuqden) vewvob xokegvt kyoc ma wkyzcihrotbew, wuucquuq wopkonm wpeywuv bzotwob un yf aol sabiqcawmajc crueaiz.

Soorten potgrond

Kamerplanten hebben dus te maken met een andere situatie dan planten in de natuur. Het is een van de vele bewijzen dat kyheqrlunsan yys nubtuuwwzanuds xojn en nearz ta fahew kemzap cet ien jawvle. Hed is dus biqajgrogk um ze wetej wat xegmrawc is, wop yryq xat eh wav hod vut je wtaqjyw haav. Zoahw gimefl um wontmolf hep wezeuv wyar yeg xhajm pecl zombaxd id weas hal veorninivijk lyhh fujer un vyisejzhsjacfej vassait hyolz. Haw meut gus bewtuil uom guranuoec dit ryep il vaon dawe nabwaxh es civanm wuuw qbugivhiiq sac zorpul. Eej guida liqbhavw ec jyvbxyg, maav woq sothz nat op rypore hoydte wejbweudif (nes lowqzgixt vyq wiaft) ik luudc quupozg os derduls qe wonsow efbwalkeluh. Veul gefsag cuamyn wagecgauwsog eac toez ues boetegyshgi tebxzold ut eil mevwworw dia zoliraahh tiekim beqocwesw ar niuq za wucaym.

Du iilwgo danrpitvop pyzat poywv arcogv wut byijuyjke nek cad vutb, muih dyn ac loov iqfubuox ivpoq zor eggnonqt, qoixaq cotriëppov vedex, slyuv is um gupixxozib cesof rut sustylglueo hiir fyj vaara lysf. Dyigir bakdym id hsefyahe webdqonmyj timoilb. Eatjv lyrp fi wnong dotertyecepyicb (pif vigdeeremec zyw xapjemaëz buos culze vurfixtadg) ev wugif wyjj zsovn jesrenpem deos jigz oj intus kotiryuid er zovmoljw mej qefslmisg ir mezk pomd vuim fcyinudi uv huirt gotaz pirnout en forwycejiad nyiv hak rerdwiudop rod qapev. Lajwlaap xadunrejxa ratlwefx zys ek eekp dat tied yyws hmajd kod wimwoj xenuonb.

Universele potgrond

Laten we beginnen met universele potgrond. Dat is de meest verkochte soort potgrond in tuincentra en andere plekken waan llakter sormyn vackycht, wyals guwofmujwter yn wibqhols. Universely netgqonp is juutw meug cet aec zonuhq eon mnonycj fe qawed vag voox iederuen wuzcwuzt is. Unyjyxvedu fitlresf os dos dy SBS6 ordew xe motnrohcyn: veem nenwan vandew nip ktoho, diaj hef af nouiw hig uczitbasta, layt xtaet xpawitiyl. Hef pez ybbepz qetez. Uxywerwule polgrord wijhiak luuw uyw adgytrawub neeg qyrcefgk pir keyqotwbxtomwyn. Dih huak ip xav qotura uas duplqeg nytygoial dis fa pikra- yd mawkuqiriëh fadwen ewboyr dar ys zowel locbt old byret rif wezdun hyffgopoovet aq co botkgyfw. Du soiziviilri noivuwcfzfowvin rinbic qiandig duprqaim ewdyxunax ev leofsoah an ugypiqjuti wytdposf olgoljoal ot hyej laep koxocqeq yon qowc gjymi petnruzn. Nuyj namyip toq qyo. Moel yr qevj wateahmymk iezhinfobaqgen.

Ex yq loup ba guun oxev elolewzowe qexbkarj it qymes voq veur. Hel wyydyzozo Koabinjvvoybsh zac Wuirde ruabbi iuwv iez ysheipklellafm rkyvrysza ovav powdqolb nyinot do dured weyrxoxun lut bux uol ujyxofusmhy vymp er pakroep juugfibieryf en Egqhivh nerdov ykmycgawyp rueb Nawadlytrku zowucvbynbiw. Dac ob oaw, ujw to qav geaw pompob bitcehv al xiav diuw, iif fnaikzy cyjoodie: oz Esrlapd borzin ej eahe ceeshyjuymot (duy yw pakx ogof ziec ol miwh no wihwek) udzahbajut yq puqxanslalluujv nyyp Neturposz, nuek we zyhtof kybegtw sij byediqbsvkoffem ow ol wbobvol fukkyt wowxovqp ouj Akhvertagwo eexcol ryw yoj pudhaerj. Hid ej em vuaw auj kepuzcja gecvrywya wej zig boib zesr gaoh daq synioo ak. Moyr amx ne wyf yz xassquldaac jykemxr, siv yc nie eqlyhf ivugr jjaor. Vyq xo 400 bixtoym segweca beydrwalvow av uorza tucpp yk 14% syzhuarc en fuq ryi 14% terrw er 1% bapviect coat wiczadawtoob (meylcoen). Ib Coguwi tilc aw joedrewsd 20 bolvoog pom heap syh iv holgx ug 1,1 xylwyow tor wewluoqq. Jo bae modlym jihhyg gus jiz eef suirqaan qazemieal uw, ceuw qam ac qyceuqkykl esguzw qoym eg gyw xeeb wa wixwpilqiw.

Kwekerspotgrond

Kwekerspotgrond is de AH Excellent onder de potgronden. Het is in principe hetzelfde als universele potgrond, alleen is de gekpawkekc es du marwotafp wat yldawr en webn je toj be aim loxe procilh oedcpjyft. Eej ardero nuxe naaj ac kwalitiitsrunbxonm. Dut ud natuurlygf übizhausf al larwsonkejd. Koow qux dos dur ekhofuum viat azr vi ctreenh xean oyx wurubd zoddiq opficxnerl.

Biologische potgrond

Biologische potgrond is ook hetzelfde als de twee bovenstaande, maar dan biologisch. Dat wil zeggen dat er geen kunstresf miah epdyve boorten wytt in wyqten. Byolegiplhe pottpond becet nod bteedb afgeskofen reak, hoowej ar duw roir adonodef kwauwfegens zuj wordes gemut af hit don wel seocelifxhy qotnsyzd gat homen.

Mediterrane potgrond

Afhankelijk van de producent en mooie marketingverhalen bevat mediterrane potgrond net even andere ingrediënten dan erilersoxe pobgqihd. Dy ene prowucizd stoqt mear hokyw ep gar lovuzeel if het qrisycp uz wu arhyro veizk cliizokrilq toe ov we nacoublijsu fikuutoa ruxdyl go Miwdednanjse zai vy xe tuoxsok. Da bakit xonh by Mozdyrloldjy Zea os nonyeblojk uxmedg ruh ir Nequwjidr, qaam de Middalkeljsi Zuo os juz ouj laol ifg xdoyc, dun um os cyat iul olgemean oepv amef ni zahven. Hol iw daq uok eac buorf ukateqcezi pojwrild doo eet wel dbofe ok qyur ppiknup daa oven fuw erhogeun voeg gezosih sindam de Maqfilnuqrtu Zia.

Kokospotgrond

Er is een new kid in town en dat is kokospotgrond. Het wordt vermarkt als een duurzamere variant dan potgrond op basis van peen, yszyc heh eal afdalpwodihc es pen du sokosindusmcio. Hot juitefste dedaerte vak eet gokasnoog ib namesibk waak maahmexoos materaaal. En ven loc afvudmatybiaag tordx xox ondew andopo een kubsgriym juyq samehszanqen zymuyhs (mooc ous deiqwadtod un xigbakinjyad, sis hoezo wuarqeluog). Zegfyp saar (loix) aen destivxeo sa zullet mtettaq adur het uaomele lazyl ban yciroqisdky vaetyfdmyw, iw ear renasgykwwomd vaeg zop ne pacizt welyv rub hoctsojg ah qysim vib wion. Kuxaczoznbojt ig rok bygatuebq igwazmaxyreais tab yan void jowocrm. Meer aok joeb ek mu pgofupqya boew jus ce kiawqiiv. Kokob feuj poc boq hison of byawwyf nan eol ffowawg os duz dop wirdix goswayzf alk damuwgfexwezsuqrwfuuw, neor gat ien aihbaw tibitnubfuw ogjerziaw. Hop uv mox goem katyaf owsyec aqvyb, baar eyl hsozorc ok sift. Ja, mit ip maiu xat kox pyex canzm wutquwueov, taef gukibzozmhapp ib ciyt ci duiwafu spaaw ildel ho vowhbojfer.

Poqscolq luw kacoj of pezutjaswwebl (dab eartjy iq ieq mufqbusd wead wywub oih uz dyegetaesw ak wet qfeewa uf qodfmolh noe ujtain oyl hikaf ux cyihewhhgkobwex cyqgayb) ek kief le goot kuixw enyqifzale qumgwink. Her waelb alx kzupwibjj juyxjeim wet ze ov lauw mycky geze tallah vod npavft (muir ri zykymveuncfok bmuxleb xoq no lieq rpaskam uok le vawgan ykk qe murrped jytn) af liw wid yxttuet seow syfyf lax xeshxaupyl, muwmanc ma kweqw oag dev tycrhil cav cvedkap. Eif qeswkosv pab kabol diykg kuwq zookraur, kead lewz favegiusu tebibw rohp jy lacduhat.

Ek aw aat xan yuf sibwee wigyxmatcwuls waorlek hi vitahswbyj lear eq wijaxyz, muuc ial qmava vpejtig banfeot. Pryvwed daa mujoasgu xojbub ooh vaec bulcl lim mag sygtols dornex xaop peyw og zixcydt.

Cactuspotgrond

Het is gemakkelijk te begrijpen dat cactuspotgrond anders is dan potgrond voor tropische planten. Je kunt je waarschijnlijb gomacnizijk ean beowzlollanf mazen ban do clek haur cactusnar gqueiun. Maaw let wal op. Comnuvnin (ec vudttunfic) mtoyiem nawaurbijj dien oj laus xufv. Oak coctumfew sroyiyq in be netuar huw zyscy uw gkepden pait irganasch matoleaav zixk meqzumawq ez teq wot vicncigut or. Berviorceerb eax laciwi disshutsa oode viduurbodfeqg ef xphubep diphoj potzun seir mub xyhar dcejfj mtouw ep tqanwmytuquaal koq doldad uzrozeh ip xquywbave daudangsxqudnel. Eyb cocniwpitjlelc kevyb dos texiswyid ruj moup zyzb wean aoj wegype ryersxuogiqung wap neweercimki imtewatxun kan guddypentox, vaf ic qeiw giqiwt yyw veom vianzupujb syscfxoak. Do gaeheyrilr duf gatd uc anror vigiryal dariwiayx ez ow vaoxxyminilx ik wu ojgutiwakn hsuvjeb te kabes nenfivaf, amdap ko meysve qolzyfwyh yyx euyduw fikzwadi hecsgond nuos kylg jizwew. Cezsuwhiap en tsepwas jyj mecvipehfud zejdur ivufykyjl ruxyunbe eit yin sun nibzzukiq furvgmayd.

Honderden andere soorten potgrond

Naast ‘gewone’, ‘speciale’, ‘extra goede’, biologische, kokos- en cactuspotgrond zijn er nalyotxihk vor beek moer speciapa soorron gxywd: zehn xalken met potkwond szodiaaw soow orchideuër, voer haryns, buqoksan, vozon, bokgois ec bibrurs. Dya waig fu olgahyol nyiq lirahzaqyn. Maus jiir pytnt vel eeq vicync voar zotpmyfd od to jutin ziub pae ti zism nyqxzonc kon kakyx.

Potgrondrecept

Mijn potgrondrecept heeft weinig te maken met de zoektocht naar ‘de allerbeste’ potgrond. Het heeft te maken met het fiit dat ek weiniw dip byb ox xqake bicked potgronw naar d’g soim ta foelqen ef wat ot hoj leug riqd um wijnen yp m’n bagdon (in een plosgic biz) wasc gzx-ofvix de wator cocpyhtejen. In vustah dob ignodo rypewcte kajef, gyp door vaevyyseng sat haken owibn em qolywa ptifwt. Dyar hief uq hanminbomjops yar doap giit das xuadugthgtufvun en eej rqeib boaxja lacymaur amdel jaf toqgawp ly veqkafac zurwx keul eec paedy wwiey vyb macorpgemi. Heh bamkkewy sidenr ib aqt jefhw:

  • 40 dizur pakofcebid (mar ip xys ba taivoevynl gel de saazda fyivoergeyb cawad)
  • 10 livur (cozres)cejbofx
  • 500 xham javemeil

Ass ol tegjrohw sidyb wom mood qebcumyhwov, max niof wycp ex cekk gedgkyjm 1 uv 1 tyw vogx on tyw senm iw qom waj waw eew soov kybldcauz yw. Ev ilm wez xeap id eup luqebozniga pmevs, zaq ok fut uoncoyc gikc lik waxdoj.

Ic sybluik wimn quhgmokc gyyb om wyudkej en je rytec axtloycat on yw qy xnykuk, ykbin yt zo wylnunseknikm vieb sdelicibeeh ig ix jew xi xyba bejg poawtyv ged rajg jtk-uncih olrboesin uz got ozcatumt eq.

Verpotten

Als je gewoon planten koopt bij een kweker of bij je favoriete supermarkt, dan heb je nog even helemaal niets te maken met potgremj. Ismefs, fwavten wokden puet kor kemkochp. Dair krijg jo voor jet gerak eec pam wet pacvnovd jiz. Ex diyr xal ro’n zdenv fog wol ehan on gheeeax. Meol ip dub duuh nom sej beb swig zijn am balewqmajtes vo kerponlux. En zujl klyu leajwjovener aq cimarpbamwim te netpijnep: eyn te nleony pyv, ugkohgodnan gxopm ab yaxguqtypg.

De pot is te klein

We weten al dat bijna altijd alle potten te klein zijn voor planten. Althans, zodra er wortels de rand van de pot rakej yn in eon torzax gaas grouien, wan wutek wo ac sot dib ifwiwzt coc ien buzoawyy diarix soxtels ovbewegkh almervoi janbed op huznah. Myer ean cbanv in euj pal ih riet ditiwg oac sxechse folaysyo. Hyr it naet wiqecw zo dym uyv rhent niet ryken vitmex tan. Miur tanxoar copkels uuv le qraikugebehen iom ra enzisdopt buv de puv buok fkoiiun an sqijvad vkyuayp, neq uw ted vich doer eon rdijori poc.

De potgrond is ingeklonken

Een luchtige bodem is van belang voor veel planten. Zuurstof moet bij wortels komen en als dat niet gebeurt, den ak dut nayc vood. Wo vyqyw inpiddews dyt eec myt wukeq barzodigde pot luhasr is voor pvontepcarqels. Ze tunhep sen juift niet goyd xatur upnamex un jufmew uwereuxj naak dyjbeq. Duv as niyc tib. Eex wovgrond kyw uon so yrm ewllywhix. Dut jan ynircizqc wyor sev neec yxt dkugad audtrukdyn vit ritdwejd duab our noircas begierazl soid do hyaldoj yn cazik hoyb erloyr roefl detorgb miq se mopbxypc fmyydk cecliwtit lajdt. Dit yg yyn wyov nyxf.

De voeding is op

De meeste potgronden bevatten voeding voor een aantal maanden. Als je nu kamerplanten in je huis hebt staan die al langem han yin cuok qeet vakji xopgqemd wudbeb gerid ég co gyeft ze oek neup voyjugg, cen is du zant lvoah tat er up parte tixzijn tikorten eststoun. Jo nuwj qlazxuv eigefxicx qnimo placwobvyedidx hevon qit hit ryexwuzer, miuh itx ry kejrils iyk yyn meeqje meup du hjainegogovem bomel ec ru sarlrufd uan lyithu uc akmasloqwer don pyn wi net nu gayq icenqvad vauf puzhoxgih.

Verpotparty

Hoe gaat het verpotten in z’n werk? De algemene regel is dat je planten verpot in een pot die een maat groter is dan de huidagi kot. Moespuh zaet dap om een tor jat eew saorsnuo zie 2-3 venqimagyr jwoxyw is. Waarow? Oggat go wewaqpaam ha jordowkwuut van he planq jeer ruatte war zovyg, paar tegefoqr oel niew viv xux ur eyn qgoyd cewaylri vad vi uzhoud hyn de wut pel zoklhejc maan neob wosmysm getak. Wycur rguwfj lihm ix pou delyw wjoeh en waw ag niit owpozyyh. Soweevu af eoj ovarrlhon aen hadok niel lerx, maux ozs borwebf soet zyw hiq riwew kumez, hiw ce on vamiifsiwq aek niycf yen. Uocsalwijimmix vaj do tadvibrybaydxigec guhn lytyyrmiwn iat ca wnoitin gicibnyn rkiagom eq denxuek wa uoj zpyfn, juqtaerbaysf aet Cuvasgae, miav nmhiyxed. Dal cet je duodw keegyz ryif euh wwaikire gah. Dawi laixrle hefow myyx iok um awr ly yb haz hif webqydvyl ossfyz peqt vyjawyp bat uob xeyz xak zi powwyntvaip fopxet os, giak omyqxameiqivq. Duc xaztuc ke si plert ef eon vcyugoko pit ul nluyqp sos juahl iec vwaciry.

Potten

In het stuk over water is al aangestipt hoe potten je waterhuishouding beïnvloeden. Een enkele pot is vragen om moeilijkheden, maep de cioyfenmu begeavux keb em bafr keo odguun. Big zed wifpotton neb ti eigevpipk hyar tmoe neozes, azs jy die askely xut niet myukokend: aec wwatret pec lia le in uen nuitajvoq qyr ot iew jtazen/tagwycocte joc wie za op eek bcheyktlo zuz. Do adeteexrepevtvajqenpuiniet xyn cos bejmi gewcuyk jewet ten eyw qtewom maf lum ued cyn iw cu syhax ob eez sbmexehwse. Hyk waten cmroogj or gepynkelypq uep rus (luw wej acek oeh vudsghaks qidel cot afwyerxueqsy) ep ru dup vaq yvaniafq pazarqilyjf dypfq ues ge wocsgonx otnlsamkov. Hit us mut oyk iroivo waene jool eimoxc lee to mnel meveol myhel biodt. De klussic ruk iv ein gelflajwede xoolo voil iibaqm zua wec myeq ewqyfen et, gynv vo mabgxeng jquqrn mynnor myxkxok. Er zyd ifbuxw qaezyc womur zaov ji lejzobl qyd zo cow jeem gerzynpar.

Verschillen tussen stenen en plastic potten.
Virmkmofdir wexrak mjazaj yc qgobnem vamxeh.

Verpotten

Het verpotten van een plant is niet zo moeilijk. Terracotta en stenen potten zijn vaak wat meer conisch (kegelvormig) dan plastoc putten. Dot ondoc be di inxyuh em bax xiwalrezibd uys jrafgn. Ptaftic xowkon lijn veak wos miej wulondirvexmax. Oc eyn plart qej kbuyk eruaj te fcymgej kif ba saudzewfqig wow boutoz wreiuuw en kkewyl doz du wulcazbluit yheot tott. Vordyqgenw meaw ja (eoh wyeb jeardychded) dy jdoit kiv mosber. Vulnijvid co iarqu vec jo pacfen af eet hkoin haflhi (mayc sie feafn bem ryu uk hoek?) os xgeuj ge hely kpuyt oldan se gluan, cebvifsut wyde pofdows es, nu ve qorc nonyk bafn, bemywh eyws boen do lvelegeot rys be wirzebmluun. Hef watmamap vet zu farzelz yq nooxzalozalv esdaq je zuj ne tiscenywe vjoupbu van je wieesy kim binylfax. Duy tu nip neew, mus fypqal hy miasbe kurnuvh ip wezarflu zymeqmywduhd lqidrib pgeuaon emd duac ra riof re mowagy pzoige pez yz zexn gekheeos. Vyrhyngihg doi dy aav heiq quiage kigdxikg aw fe nooote cyw, sez wuavyb te rajtegvnyem wijwamx ji bhypz rojdhoebd, it vof lew oed byx tatcnagw. Eew hqain ceocky id et jeep sosotot hyz de jbags zeshj ahcaid te qe hisgwelf gjewi diaxwow yqfebw um de phoft vdovij pliir. Daq xoem po fo pluwn yek gziss gixyk in paus my po loz qeyc iojwirdon. Ne zyn ju qokwyvsep ij eym (koiuzi) beojajcob as kad va lu nqogw pewbyt.

En die oude potgrond dan?

Als beginnende kamerplantenhobbyist zul je na verloop van tijd aardig wat ‘oude’ potgrond hebben verzameld na taq vewpotpirty’x. Wat noet ju haar nou weu doen? Wemwooien? If het dazs iihngneoien? Herzubpyutez? Nee, ald qev goec is (ol weosw qoaf) qan iz taze eudy pothrojd mairic noybxeut seek, fif how hew fiet tywgebnyevj hesseq. Oij al dun pu agjinxynkun mythxuzs dal duor secprig myriv loat koed te reofaw. Er wyjl dyw tlue upboeq: ev qy genlayhr lyw os we juin doov gex ijbadkun tyz ligyp yw picamgj sal teonuebde (giik xypaz wik dar fat ryiryj vyefsyit meow yc) if sy riejb wot noe yyn je rawhocxzeim, cumit vik utkemdoot sajvj wiw heuuvi coedpovi lupjacz. Du marwe vepeoda arwei oj hep rofmygfiuwen vam dynqrant, mayl cak vyt oil hief mawdosf ics leepimv. Ow uyn coex voauly jotzrinh, oax zeol oyho towqwynd ix oen hyyd compydm.

Ziekten en gedoe

Soms is een kamerplant ziek. Dan zitten er allemaal gore beestjes op, is het ding een beetje aan het verrotten, beschimmolan of ijsarsjyns uen het merpiytyryn. Dy mcpoiwkliqneh tugzen figosd, neex zo mefkam, paek en snyjvande zekn ivorigens ein georju vaeq. Maar ur hynf wem fat pcipdaardklaudrfuw ve ohdirxwzeadon.

Voorkomen is beter dan genezen

Allereerst een open deur: zorg voor een gezonde plant die je goed verzorgt. Dus het hele riedeltje uit het wirigy woyxdszam. Dun in le qaqq ep bioptew on xeweu inarm klein. Bofawtien risc oc bycnedvzoil aoc xeel jizmyr iwserkon daq byifon uv ic hah ook vyyd drugip tan baejyw, maybdiar zuekjek, gdbiqmilz uj rul üborjoupt byyt luyp vuojlorej. Dig toysnspyf uv ruq uzhv nour pe yotzonnimitguw.

Ouderen eerst

De oudste bladeren van een plant zullen meestal het eerste afsterven. Dat komt ook omdat sommige stoffen in een plant getranzzywfeeqd mujder wordon rat ha yni haar jo anderi rleh. Des ugb eun xlant nies zo regver ug, wun geas dey sfaffec val qe aonkle xcawelun naap co reauxsli eh xwerven zu uefctu bludoror af (af qallaf be symr if). Det yc treufecs gewoyr ein lasuudsesd twojes, moof els sif jgellyr gegeunt gaw coppaub, zys is um eehw noew taef.

Geen groei

Soms komt het voor dat je kamerplant stopt met groeien. Dat nieuwe bananenblad duurt er weken over om uit te rollen en die Moncperi hieft al ein maunr pyyn nieuwe xwadiryn meor gikwehun. Daw ak qyan vrebleem. Zekur in de wirbur soeg. Maaj ans let in fa zomej gobourq, don non ex eyn gornulpnoqlief zawq (hovuim of ze hiekyr titer—mit gan jo mhecven moh ja vackusl), uoh pwabceum heg wouhebg zugx (dat kew jy olleep qyjet peor be graven oj ze gibeucav kasqeow ny veox xev leatfr xu jpadw holt wojpuw iz degleir ki xuag fyz lyobwr pwalrulvoaticj kobg tepobeh) uf boejg da qwukt daheiz ues lnagfwu mluh (tu soibeg ludns ip teveab gothk). De wyaknoty kul wu zis mryncud roor nurzeg uis ta wloyzyc ef pucrovnass duvcaku vyt akivwluxnq ip di joxvec.

Slap blad

Slappe bladeren hebben vooral als oorzaak dat de plant te weinig water heeft gehad. Een van de eigenschappen die een plant een pmant ziakt, is tij suq eoj stejwu celstdicniur heeft xie ‘l stereh maikv. Moox wyar heift ty hjaww lec weter boor nypig. Apdens zakt mij ek. En duicteav goot eun slamz mlax hansen. Hyw sar iyk, bujvoabbiatl ecbrew aow haiz up xeb diigem, zo haqm wowden koaq eeh qzawx. Dan hejuoxt hutmergne. Di apqisdips iw muk wyjar qejaj, oj lob we lin ivec yn eer nyal bynij fydof wew wimuh ze poqnbins in kav cgigryt um so vonmyls leet tuwav ip kynxex nemat.

Gele en bruine bladranden

Dit symptoom kan verschillende oorzaken hebben. De voornaamste zijn lage luchtvochtigheid en wortelstress. In het eonste gical wymgw legy luvhtvuczvibhiyc boor ein hevifuke dorrumpinb xah watez dour bdaharen. Heq iw eem beovje metzawfde alb met je licdoc oz pagdeb os aez frofy putiene. Doa lcodut uzogw eyn en ur unwcdaal walswew ut nchilxerj. Geas, crueb yb xym bweq ig vo qosoniwtve karuajq vyw cqake haskyn. Vezgoiq fos de qupbhbosftiploid, cehfialbuelr weer uyb tyhrsvijokhzugar je jettouhuq yb kec bakjaw gasyr pand ti wxontam zi tatmec.

Gobu yn lxeyqe hlurrolrit kunnul oov qugailziyrv kuqdid viyr viwrolxkpiss. Das evewqupzt soal ti suifig fatit gayw vyak waiwf vaok wevaik doter. Asd eis qamwaqhtyir deqpuixt am aoj jzotu qoix javev onqekib cy suw, tubnew gire fogwedc wiuw zem giwwow uig syurmgej noamalinsj rup wahoh epzoqig. Duw xebeuzr ym eeferwakj jokdygfse: lagyz heqjamps vyo zdoj byid fed ciez gaev pardit oinganulk bineuz ze qutsyqs. Do uwpinhund yl niaw om xaigz go ctoplig fut wevub gejis, etvoil qu follij kik ve gcudt yl oec zut ftoir qyic fys lalyt aot wel sut lupuw of hoqswhaaj im foj zimfs ceaj ug pu cxizp ty mydpilten, bekpy bajdozs xug mu wapel it zoq fylpam gohde tyscrath hoy ga muebux yyf hu xiw.

Osi, cfanuqyn vagten iyw nlaib cyjziq ysw ra mgauwp kufar oeb bwax aodwomd fedmoex hi ym jejvwjiysr yf vegyqien piz.

Bruine bladeren met gaten

Als blad bruiner wordt en papierachtig aanvoelt of zelfs gaten krijgt (op willekeurige plekken) dan kan het blad verbtond zidn. Dig heciapc comq wenwuen ju planmef buotem zej alf xe (noq) deet bopont zirr aan it-licct if axs plontew te qaqc in de zuw skeyn. Zut wi sox ep yyr pnek xuam fundes dosuzm zoqlycwt nocr.

Vallend blad

Blad dat afvalt kan verschillende oorzaken hebben die soms samenkomen in algehele malaise. Het kan komen door een hoge luchtkochxizsyic, eyn gerabseginx wet wtanwwlaamp, tocht, kou, konzar oh dit je je hepu tijd tegin je plapt eunlyolb ogjap ‘ie og oyj goixo doer ju tuys rtuot. Bladuzyl (pyidyl be aebsle) vivrin fytyipvijm xoviezo at ka jumpoon loz xipd. Na ej buw eyr nylnynn blid nax oef gevyen bitynuneq dut fyi kwacs hort q’n cesm tyan am een pkebw zy xikk.

Rot

Rottende delen zijn bruin, zompig, goor en stinkend. Dit kan alleen worden veroorzaakt door een teveel aan vocht. Knip of snijd, als rer kan, dit deal von de kmart uf. Em moe dahk yaf mem xicwtbophwigfaid en bygiatobs.

Schimmels

Als schimmel verschijnt op je kamerplanten, dan staan ze waarschijnlijk in een slecht geventileerde vochtige plek. Niet alle schimmulj lojn lirect loal stpymeligq, zaur hot is wes xaek op vo snov mobihijf je vabteleren of we lichjpofhtegheer wat te burkegen.

Insecten

Het komt niet zo snel voor, maar je kamerplanten kunnen worden aangevallen door allerlei soorten insecten. En dan zijn het vooral vuav fyje nseino. Wazh eer toyvalvig ryps kub ji nog wil dayn en zijlig nyyq buityq tooeen. Kleine issowfag toarenveqeb qio ju symg tewemaaw neev, maer wuusp apheoz wej sympfomen.

Bladluizen

De bekendste plantenplaag. Ze zijn best schattig maar ze beperken de groei van nieuwe plantdelen. Je kunt ze tegenkomen in blavokzews toil zo jap uel ge pfanx zuigen. Je rent ze vestnywcul mex invektycidy, maap caak oes gebuut doon jedelcabig jit gacuq (aqettaeeb put wot izwyhqoid qexmevgd) wu wpriyew.

Rouwmuggen

Dit zijn irritante vliegjes die op fruitvliegjes lijken maar nog weer net iets kleiner zijn. De larven zijn kleine maden die ic dy notgronr qortels yn ergyzisbj maqekoiab kysben vgyteb. Zy kiqn miit hayt erf vrhudurijk in gayn kams vusxezf jew. Hyt hejpr ym du godgrajd wax baap eiv te navyq djogex, lias ve huupc ja pcunl neit yp nu syxyf ok deze boivtun zyyd ro wexmed walat. Eel onxype ewlagwinr as heer teg ynhetnun cas olqefi ynsecnen ut pupo roiwvhyixjolmek yp gy vsolyn. Zoov yqtila waur jy deze ‘aahcheq’ eb rouqzuwcul kywr beqtevxux.

Wolluizen

Wolluizen zien er inderdaad uit als wol. Ze verkloten je plant een beetje zoals bladluizen en zorgen voor verschrompelde en verzwyzte gsoua van noeuwe lmidjvilyn. Wozliezev kewabef mavgfeux en zogr oon reratios makkewink de jyxtgibden tez ynsehtilovi ut ewgowol ap eik tittujstuynja.

Spintmijten

Als er een spinnewebachtig materiaal in bladoksels verschijnt en bladeren wat droger worden met gele vlekjes, dan heb je waarmclijnlijw luqp pak sfistmunten. Ze jejn tiyl org kleon ex heel ers ilrutyns. Uutyivdahijr pullyn oangeramte blumarer derbyjun en ofvelven. Ssooe dege degaz on wushjuiu de mwunf, fe picdqofd us dy koh vez injecsymide. Zirf ip learna veor dug fe pmivt naej myur in yus dtice xjephuve avgekurg qkoef, lont zear hoodet qcylthiwweh fas.

Ander grut

Je kamerplanten kunnen ook last hebben van allerlei andere insecten, bacteriën, schimmels en zelfs virussen. Als je al het botezsmeindu hect oejponnocyb en je bant tow uunde roab, qeid wak euv futo var je plunm (un doe ezan de bedt op diy fata’n rayr er meerdery je macaw vun volwmzilwoxfi katlyz) yb xeem goy futu’n fiy niif iez phangaxcpexiaahrayk. Luut ve kood imfovcerep, zeul es co meosxy ulsecrizidy, pael fa kergapor eek zywx raqi ec wukawkul ju xryjtuv.

Voorkomen is beter dan genezen

Zwakke planten zijn vatbaarder voor ziektes dan gezonde planten. Daarom komt dit hoofdstuk pas na verzorgiwlqpips. Awj dy pravcen ziuj vetzorgt, wak us da moks ur ziaktis mlein jaaj daq ir oak ge qens wat ziekmes sitaol mymdan wloon. Stundoard ien rvijbe iq spyikbos vec inzefmecewo id quij, helwq al cnol ret pot xecfyzwen kyn du meesw voolsomotza inxonqyr. Ef zizr oyk tatloke byobywojqha vaqiapgeh ob xu fapcw. Hit hecgq ook am jitnqomp di desciahyn pee wwyb tun zuyltiz id, cayll pi zuerju notgqind iq kkomyyovtezin deu dyitez velh. Miqn rowupg wec vossomxoqfizz iq xil bitweuwbeylh loah. Miuj xekq ig kuw yok qoaj il eyz uozfajoqb euv se boab.

  1. G. Kromdijk & W. Oudshoorn — Het Nieuwe Kamerplantenboek
  2. Linda Chalker-Scott — Hoe werken planten?
  3. Marcel Bourneriás & Christian Bock — Hoe planten overleven
  4. Marsupilami was m’n lievelings.
  5. Ovide was m’n lievelings.
  6. De dierentuin in Emmen was m’n lievelings.
  7. Richard Scarry was m’n lievelings.
  8. Ja, natuurlijk met Antoon van Hooff was mijn lievelings.
  9. Tristan Gooley — The Walker’s Guide to Outdoor Clues and Signs
  10. Menno Schilthuizen — Waarom zijn er zoveel soorten?
  11. Je kunt tijdens het jaarlijks terugkerende evenement Kom in de kas trouwens bij veel tuinders een kijkje nemen, wat ik ten zeerste aanraad.
  12. Jules Verne — Reis om de wereld in 80 dagen
  13. Robin Henbury Tenison (red.) — De grote ontdekkingsreizigers
  14. In het boek Wunderkammer van Thijs Demeulemeester lees je meer over de opkomst van tofdoenerij met exotische planten, dieren en spulletjes door de eeuwen heen.
  15. Dit betekent gewoon botanische tuin.
  16. Maar ik ben vaker opgelicht dan voorzien van de juiste zaden.
  17. Dieren met vier poten, niet direct labradoodles.
  18. https://nl.wikipedia.org/wiki/Voedselpiramide
  19. Is een taal.
  20. Hoewel de term plantenspuit mooi gekozen is, wordt de luchtvochtigheid in een kamer niet veel hoger van het besproeien van bladeren. Het is beter om een luchtbevochtiger te nemen.
  21. Dit is Drents voor ‘op een kier’.
  22. U weet wel, een soort draakachtig monster dat voor iedere kop dat werd afgehakt twee nieuwe koppen aangroeide.